Filantropische hoofdbrekens

Laat ik beginnen met toe te geven dat ik nogal een belabberde track record als filantroop heb. Maar goed ik voelde dermate veel moreel ongemak met de twee keer €190 tegemoetkoming in energiekosten voor de maanden november en december dat ik er toch aan moest geloven van mezelf. Maar ja hoe dit uit te geven voor de goede zaak? En o ja, welke goede zaak? Door het lezen  van dit artikel in Vrij Nederland (zie link) was ik hevig ontmoedigd voor het toepassen van effectief altruïsme omdat het zou kunnen leiden tot eliminatie van systeemkritiek en een al te koele boekhouders mentaliteit. Dat moest dus anders. Nu ja, toch maar eerst weer gegrepen naar de klimaataflaat. Eerst naar Milieucentraal (zie ook eerder blog over rekenprogramma's link) om daar de CO2-voetafdruk van ons huishouden te bereken voor 2022 (10,3 ton voor tweepersonen). Vervolgens op datzelfde Milieucentraal op zoek naar een compensatieprogramma. Ondanks het mooie overzicht van Milieucentraal zie je als snel door de aangeplante bomen het aangeplante bos niet meer. Er bleven er drie over waar je handmatig je eigen tonnage in kunt vullen. Uiteindelijk iene-miene-mutte-achtig gegaan voor het FairClimateFund waar je voor  €21,18 per ton mensen in India schoon kan laten koken op biogas. De snelle rekenaars en de koele boekhouders onder jullie hebben natuurlijk al berekend dat je daar niet mee op de €380 komt. Daarnaast daarom een bijdrage voor het gevluchte Armeense gezin waaraan mijn vrouw NL taalles geeft en voor onze vrienden in Oekraïne. Nu ja veel stelt het nog niet voor. Heb nog een lange weg te gaan voor ik lid mag worden van de altruïsten van de 10% club (bron: Our pledge · Giving What We Can ). 

    

21 krantenpagina's over (pogingen tot duurzame)kleding

In de vorige NRC weekend maar liefst 21 pagina's over kleding. Ondanks heldhaftige pogingen het beter te doen blijft het kledingdossier een nogal groot 'dweilen met de kraan open'-gehalte hebben (zie ook eerdere blogs  link en link). Niet zo gek dus dat in het slotartikel het principe van de 'actieve' hoop bedreven wordt: het betoog voor verandering blijven herhalen opdat een groeiend aantal medestanders de 'verandering' via 'verwachting' tot 'eis' omvormen. Tot die tijd wat bevindingen uit de 21 pagina's:

• Twee keer worden (gedrags)studies van IenW aangehaald. Check!
• De enorme groei van de kledingindustrie zit ontzettend in de weg. We kopen nu twee keer zoveel kleding dan in het jaar 2000. 
• Nieuwe dingen maken,  maar dan beter kan nooit een oplossing zijn. het meest duurzame kledingstuk ligt al in je kast.
• Dat gezegd hebbende.... als je iets koopt koop dan iets wat uit één materiaal bestaat en makkelijk uit elkaar gehaald kan worden. 
• Keurmerklabels helpen niet. Vlaams onderzoek en onderzoek van de ACM laat zien dat consumenten (als ze het label al lezen) het label vaak onduidelijk vinden en twijfelen aan de geloofwaardigheid. Het Vlaamse onderzoek liet verder zien dat consumenten wel willen kiezen voor duurzaamheid, maar zich daar niet naar gedragen. 
• Om de tweedehandsmarkt te laten groeien moet kopen, toegankelijk, makkelijk, snel en veilig zijn. Dat is een uitdaging. Fast fashion wint vooralsnog vrij makkelijk op deze criteria.
• Mirella Soyer van de Hogeschool Rotterdam maakt een mooie doelgroepsegmentatie op basis van 2000 geënquêteerde  (niet)kopers van tweedehandskleding: 14% duurzame koplopers, 40% wannabe's (maken zich wel zorgen om klimaat, maar vinden het lastig dit in daden om te zetten), 33% thrifty consumers (de zuinige groep) en 14% klimaatsceptici (onverschillig over klimaat). 
• Het Chinese ultra fast fashion Shein wordt door insiders als een grote boosdoener gezien. Naar verluid verkopen ze kleding van lage kwaliteit die snel uit elkaar valt. Ze zijn inmiddels wel drie keer groter dan Zara, de uitvinder van fast fashion. 
•  Soyer roept de EU op de import van vervuilende textiel extra te belasten. 
• Anna Bosshard klimaat- en sociaal psycholoog doet promotie-onderzoek aan de UvA over de psychologie van consumptiegedrag. Zij vermoedt dat consumenten reparatie teveel als gedoe zien.  Zij wijst verder op de tegenstelling tot duurzaam denken en duurzaam doen en de invloed van inkomen daarbij (zie ook link)
• De Uitgebreide Producentenverantwoordelijkheid (UPV)-doelen die binnenkort van kracht worden oogsten zowel lof als kritiek. Idee van de voortschrijdende verplichte recyclingspercentages voor kleding wordt toegejuicht. MVO Nederland vindt echter dat we meer op preventie in zouden moeten zetten (dus minder kopen en true pricing).

Waarschijnlijk gaat het Project Start-Up-team die textielhelden van DLCE en Rijkswaterstaat eind januari bijstaan bij het ontwerpen van de plannen voor de komende jaren. Dat hebben we in 2019 voor het eerst gedaan (zie foto).

 

Goede voornemens 2023: de kracht van vriendelijkheid

Het leesjaar begonnen met het boek Vertroostingen van de Vlaamse psychiater Dirk de Wachter. De Wachter is sinds enige tijd niet alleen arts maar ook patiënt: hij heeft uitgezaaide darmkanker met een bijpassende beperkte overlevingskans. Hij is gegrepen door de haast onbegrijpelijke Franse filsosoof Levinas die spreekt van het belang van 'het kleine goede'. Zeker als patiënt ondervindt De Wachter het grote belang hiervan. Een glimlach, een hand, een schouderklop. Iets heel klein menselijks, maar iets dat zo wezenlijk is voor het menselijk bestaan. In enkele woorden is dat de basis van mens-zijn. Aanraking de nabijheid van de mens, als troost die zich buigt over verdriet of troost die je overvalt. Dirk de Wachter roept ons dan ook op vriendelijkheid niet als iets halfzachts weg te zetten. Vriendelijkheid is niet onnozel.   

Mocht je nog beter willen worden in vriendelijkheid dan biedt deze podcast over weak ties  (luister link) een mooie handreiking. Daarin een mooie beschrijving van de kracht van tiny interactions in de lift, bij de koffiedame en met de buschauffeur. 

 

The best of ....blogs 2022: dwarse denkers & de beste boeken

Niet te geloven maar er is al weer een jaar voor bij. Hoog tijd om weer eens een thematische best of van 2022 te maken. 

Laat ik beginnen met het thema dwarse denkers. Ook in 2022 aan blijmoedige dwarse denkers geen gebrek:

• Een gouwe ouwe is natuurlijk Derk Loorbach. Wat minder prominent te gast bij IenW dan in voorgaande jaren al is de X-curve (zie link) natuurlijk nog steeds actueel. In januari 2022 trad Loorbach op in de zeer waardevolle reeks Critical Review Sessies tb de Mobiliteitsvisie (zie link). wat Loorbach betreft meten we stoppen met conservatieve innovatie. Innovatie die het huidige regime niet uitdaagt. Om die uitdaging wel te creëren is het zaak met uitdagende eindbeelden te werken als richtpunt voor missiegedreven innovatie. Als voorbeeld noemt hij  'stad zonder (privé) auto's'. 
• Dit uitdagende eindbeeld vormt een mooi bruggetje naar Geert Kloppenburg (zie link en link). Zelf ben ik nogal gegrepen door zijn eindbeeld 'terug naar 4 miljoen auto's waarvan 1 miljoen deelauto's'. Ook al ben ik (nog) niet bekend met de getalsmatige invulling, een eindbeeld als dit geeft zoveel meer gerichte energie dan vaagtaal als pak h'm beet 'het afremmen van de groei'. 
• Ook nooit te beroerd ferme uitspraken te doen zijn Carlo van de Weijer en Maarten Steinbuch (zie link). Ze worden door Kloppenburg dan wel teveel techno-optimisme verweten, maar ze aarzelen geen seconde de hyperloop, de zelfrijdende auto en urban air mobility af te serveren. 
• en last but not least nog een eervolle vermelding voor oud-collega Hans Jeekel (zie link) die oa de opgave formuleert om de bezettingsgraad in de auto en vrachtauto fors naar boven te krijgen. 

Voor wat betreft de beste boeken zal ik mij beperken tot één 'fictie' en één non-fictie boek:  

• The Ministry for the Future (zie link) is op verontrustende wijze bij mij binnengekomen en niet meer weggegaan. Op de flap van de paperback versie noemt  iemand het 'De beste science fiction non-fictie roman die ik ooit gelezen heb'. Dat lijkt me een passende kwalificatie. Mocht je bang zijn dat lezen een klimaatdepressie oproept....het loopt wél goed af. 
• Four thousands weeks. time management for mortals (zie link) is een prachtig anti-timemanagement boek dat ik er regelmatig weer even bij pak. Over hoe we tijd als losse entiteit zijn gaan beschouwen en niet meer als het medium waarin ons leven zich ontvouwt. 

Het laatste boek gaat ook over the Joy of Missing Out. Ben je daar niet van check dan ook vooral nog even de blogs over het advies van gedragsexperts (zie link) over ons klimaatbeleid en die over prachtige OECD rapporten die aan het denken zetten (zie link en link). 

31 internationale gedragsexperts adviseren over klimaat en gedrag

Al eerder schreef ik over het advies van onze eigen Nederlandse gedragsexperts over het ontwerp-beleidsprogramma klimaat (ze link) . Maar natuurlijk wordt niet alleen in Nederland nagedacht over de betekenis van het laatste IPPC-rapport en de boodschap daarin dat tot wel 72% van de CO2 eq-emissies van het consumptiegedrag van huishoudens afkomt. The Cambridge Sustainability Commission gaat hier uitgebreid op in met een dik rapport maar ook met een korte policy briefing (zie link) die ik dankzij Onno onder ogen kreeg (Dank!).  Een paar mooie inzichten van de auteurs som ik op:

• Individuele gedragsverandering levert niet alleen een rechtstreekse bijdrage aan emissiereductie, maar moedigt overheden en bedrijven ook aan,  meer aan ambitieus klimaatbeleid te doen. In dat licht is het ook van belang gedragsverandering breder op te vatten dan alleen kleinschalige veranderingen in consumentengedrag, maar ook de kijken naar de burger als politiek geëngageerd of als activist;
• Meer aandacht is nodig voor de sociale en culturele drivers van overconsumptie. Overheden moeten aldus de auteurs de keuzearchitectuur rond niet-duurzame consumptie aanpakken. Denk bijvoorbeeld aan het verbieden van producten of reclame. Toen ik dit weekend in NRC weer eens een verheerlijking las van een veel te zware en overgedimensioneerde elektrische SUV was ik het hier overigens erg mee eens.
• Democratieën hebben een onderhoudsbeurt nodig opdat macht verschuift van bestaande fossiele en corporate  belangen  naar het algemene belang  (hierover ook een mooi stuk in Binnenlands Bestuur, zie link)
• Zorgt dat je je innovatiebeleid  beleid diep in plaats van oppervlakkig door laat werken. Dus niet alleen een nieuwe duurzame oplossing in de mix brengen, maar ook niet-duurzame praktijken actief afbouwen. Denk aan de X-curve van Loorbach. Soort van handen en voeten geven aan bruine krimp om groene groei impactvoller te maken en sneller door te laten werken in emissiereductie. 
• Veel aandacht nodig voor de inzet van intermediairs als makelaars, tuincentra-medewerkers en autoverkopers met waar nodig bijgestelde beloningssystemen. 
• Focus op hotspots in gedragingen (vliegen, auto, vlees, huisvesting) en doelgroepen (de polluters elite,  euh...wij dus).

Carpoolen onder het gedragsvergrootglas

Tijdens de BIT-teamdag deze week hebben we bijgestaan door twee facilitatoren van gedragsbureau Dijksterhuis en Van Baaren ons eens goed op het carpoolen gestort. Ons aller Koos had zich een aantal dagen thuis opgesloten (als Rijnstraat-hater was dit overigens geen grote opoffering voor hem:-) om een gedragsanalyse rond carpoolen te doen. Ondergedompeld in panelonderzoeken, vakliteratuur en een nog steeds bruikbare evaluatie van  eerder carpoolbeleid wist hij haarfijn de relevante gedragsfactoren boven water te krijgen. Hulde dus! (zie ook link en link  )Vervolgens was het voor de andere BITters een relatieve peulenschil om rond oa 'verlies privacy', 'de gedoe-factor' , 'salience'  (de (on)bekendheid met het fenomeen carpoolen), 'financiële voordelen' en 'self efficacy'  (vertrouwen in eigen kunnen) gedragstechnieken te selecteren en gedragsinterventies te bedenken.  Bemoedigend bij dit alles is overigens dat in ieder geval in Vlaanderen het carpoolen  - klaarblijkelijk zonder extra beleid - flink aan het groeien is. Als verklaring noemen panelleden 'gezelligheid" en "financieel voordeel" het vaakst. Overigens gaat één van onze studenten vanaf februari aan de slag met carpoolinterventies. Als geschiedkundige heeft Koos ook deze (zie foto) uit de oude doos gehaald. Het moet weinig moeite kosten een andere, wat meer contemporaine wereldleider op de bijrijdersstoel te laten plaatsnemen. 

De grote verhuizing

Dit weekend naar de ontroerende Netflix-film The Swimmers gekeken over twee zussen die uit Syrië vluchten. Naar verluidt werd deze film op het filmfestival in Toronto met vier minuten staande ovatie beloond. Nu zal je in Canada vast ook mensen hebben die niet echt op immigranten zitten te wachten, maar dat neemt niet weg dat Canada de komende decennia wél inzet op het verdrievoudigen van de bevolking. Canada, zo stelt auteur Gaia Vince, bereidt zich als migranten-ontvangend land dan ook slim voor op de voorziene grootschalige klimaatmigratie die Gaia beschrijft in haar boek Nomad Century (zie link (artikel) en link (podcast)). In een verdrinkend (ei)land als Kiribati bereiden ze zich juist voor op vertrek. Dat doen ze door jonge mensen gericht op te leiden in beroepen waar in ontvangende landen vast behoefte aan zal zijn (vb. verplegers). Vince gaat in haar boek primair uit van 4 graden temperatuurstijging en tekent op basis daarvan een wereldkaart met daarin de contouren van waar dan nog comfortabel te leven valt.  Daar waar hitte, droogte, overstroming of brand het leven lastig maken zullen mensen vertrekken (denk aan de tropen en de kuststroken). Best bijzonder om over deze wereldwijde insteek te horen, terwijl wij in Nederland nadenken over waar nog te bouwen binnen ons eigen land (ook niet onbelangrijk). Bijzonder aan haar boek is de positieve kijk op migratie. Zo haalt ze economen aan die suggereren dat het wereld BBP zou verdubbelen als er geen landsgrenzen meer zouden zijn. Ook Nederland zal voorlopig nog wel even ontvangend land blijven. Vince raadt aan de potentie hier van goed te benutten en ons slim voor te bereiden zowel op het fysieke als het sociale domein.