Klimaatneutrale en circulaire infra - halveer uw afstand, verdubbel uw snelheid op de roadmap

De collega's van DGMo hebben in coproductie met RWS afgelopen vrijdag een trotsmakende netwerkbijeenkomst in Kanaleneiland, Utrecht georganiseerd. Ik mocht het aan elkaar praten en dat was een waar genoegen. Met onder andere aandacht voor:  (1) roadmaps waar wel wat mee gebeurt; (2) een DOE boek KCI met ondersteunende website met landingspagina's voor de verschillende overheden; (3) een uitbreidend samenwerkingsnetwerk met nu ook CROW en NL Ingenieurs; (4) een wethouder die uit de coalitieonderhandelingen wegglipt om een passievolle opening te verzorgen en (5) een indrukwekkende rondleiding langs circulaire, klimaatadaptieve, klimaatneutrale en anderszins slim opgepakte werkzaamheden in Kanaleneiland.  Hoogtepunt was voor de bijdrage van razende reporters die vanuit het land via MS-teams mooie projecten konden laten zien. Met circulaire houten bruggenbouwers in Arnhem en emissieloze baggeraars in Schieland en de Krimpenerwaard. Dat geeft de klimaatbewuste burger moed. Complimenten voor Marc, Jorien, Lidia en Noor. Het zou voor mij te dol zijn om ook een oranje hesje aan te doen, maar ergens op de achterste rij verscholen....

Op weg naar de oplossingenbrainstorm voor het 'no show'- vergaderruimteprobleem

Langzaam maar zeker beginnen de bezuinigingen voelbaar te worden. Vorige week kregen we in een mail van ICT nog een bezuinigende fopkeuze voorgelegd. Het schijnt dat we moeten gaan kiezen tussen of een laptop of een ipad. Waarbij het fopkeuzegehalte erin zit dat je niet arboproof op de ipad kan werken. Maar goed een ander idee is dat we gaan bezuinigen op externe vergaderlocaties. En dat is - in ieder geval op papier - wél een goed idee. Wat natuurlijk in de weg zit is dat op de populaire vergaderdagen onze eigen zaaltjes klem volgeboekt zitten. Tegelijkertijd weten we ook dat collega's vaak zaaltjes reserveren en vervolgens niet op komen dagen. De 'no shows'. Afgelopen maandag middag heb ik weer eens een meting gedaan door met opschrijfboekje langs alle vergaderzalen op de vierde en vijfde verdieping te lopen. Dat leverde het volgende beeld op: Er was één kleine zaal op de vijfde verdieping beschikbaar, die stond op groen. Daar zat iemand in z'n eentje te werken. In zeven gereserveerde zalen zat ook telkens één persoon. Die 7+1 collega's vallen hoogst waarschijnlijk  allen onder de categorie 'gelegenheidskraker'; een vorm van slim goed te keuren gedrag. In elf gereserveerde zalen zaten wel wat mensen maar in hoeveelheden ruim lager dan 25% van de capaciteit van de zaal.  Dat zijn of krakers of mensen die een te grote zaal geboekt hebben (misschien omdat de kleine al gereserveerd waren?). Het leek me beter om niet bij iedere zaal naar binnen te lopen om naar de reden te vragen :-). Maar liefst vijftien zalen waren geboekt en leeg, en nee ik heb de zalen die op 'opruimen' stonden daarbij niet meegeteld. Tja dit lijkt me voor verbetering vatbaar. Mensen zeggen hun reserveringen klaarblijkelijk lang niet altijd af. En als ze dat kort voor een vergadering wel zouden doen is het maar de vraag wat je daar aan hebt. Juist door de drukte wil je ruim van te voren wat inplannen voor je gasten van buiten. Als BIT gaan we woensdag met de studenten eens ontzettend brainstormen over mogelijke oplossingen. Mocht het op shaming aankomen....ik heb voor de zekerheid al een reeks 'no show'-foto's gemaakt. Ander ideeën ook zeer welkom.  

SKIA midterm review happening

Nu ja de SKIA dus. Voor veel collega's bij beleid is de SKIA een beetje the thing you love to hate - er is wel een soort van besef van nut, maar echt zin hebben ze er niet in. Als ASA is het dus zaak om een soort van empathisch wanhopig optimisme uit te stralen in deze. Daar waren we woensdag dan ook lekker mee bezig in een - laat ik zeggen - niet helemaal gevulde multipurpose room. Dat gezegd hebbende de sfeer was goed en ook mooi dat er weer flink wat frisse meedenkers aanwezig waren. Dit bleek al tijdens de openingsronde toen we de deelnemers vroegen op te schrijven welke DG-overstijgende vragen toch echt opgepakt moeten gaan worden. Na enig minuten hadden we een goede oogst met daarbij opvallend veel vragen over hoe om te gaan met de beperkte fysieke ruimte waar alle maatschappelijke functies samen komen. Ook aandacht voor wat we nu precies met citizen science willen en met AI. Veel van die vragen behoeven niet zozeer met duur onderzoek opgepakt te worden. Het gaat er dan veel meer om hoe we binnen ons dagelijks werk bijvoorbeeld met AI om willen gaan als bureau-ambtenaren. Vandaar ook het aanbod van ASA om vragen op te pakken met Kenniskamers, economiekamers, masterclasses en andere misschien ook community of practice achtige samenscholingen. Chronocentrisme (zie link) maakt dat we eigenlijk altijd wel zeggen dat er in twee jaar tijd (sinds het verschijnen van de SKIA in 2024) een hoop veranderd is. Maar deze keer is het ook echt zo :-). Vandaar dat het ook mooi uitpakte om in twee groepen door te praten. De ene groep formuleerde waarachtig gevoelde DG-overstijgende kennisvragen bij de in beeld gebrachte trends van de afgelopen twee jaar. De andere groep dacht na over creatieve vormen om bestaande en kersverse SKIA vragen uit de openingsronde op te pakken. Een mooie sessie.

      

Leren van Vlaams waterbeheer

Met Pinguïn Fred lezen we momenteel Voorbereid van Ot van Daalen over - gezellig onderwerp - Nederlandse rampenscenario. Hoewel er ook met overstromingen van alles mis kan gaan in Nederland is Ot complimenteus over het Nederlandse waterbeheer ('Opeens snap ik waarom, mensen uit alle landen naar Nederland komen om te leren van onze watersystemen'). Toch kunnen ook wij in bescheidenheid leren van anderen. Dat blijkt bijvoorbeeld uit een interview met Jan Swings van de Vlaamse Milieumaatschappij in het blaadje van de Vereniging Eigenhuis (2026 -03). Jan trekt het Watertoets-team dat ontwikkelaars helpt om bouwplannen waterrobuust te maken en daar komen flink wat verplichtingen voor ontwikkelaars en huiseigenaren bij kijken. Ook zijn er daar al verplichte waterlabels (A tot D) voor zowel de grond waar een gebouw op staat als het gebouw zelf. Dat is ook bedoeld om het waterbewustzijn aan te wakkeren, want ook in Vlaanderen hebben burgers bij waterrisico's de neiging toch vooral naar de overheid te kijken. Jan zegt daarover: "Dat is natuurlijk voor veel mensen de meest comfortable optie, want dan blijft het probleem bij iemand anders, blijft het water weg van je huis en moet je zelf niets ondernemen". Net als in Australië heeft het waterlabel overigens nog niet zo'n grote invloed op huizenprijzen. In Brisbane zie je dat huizen aan de Brisbane-rivier zeer geliefd zijn, terwijl het overstromingsrisico daar hoog is. Jan vertelde dat een Nederlands waterschap zich al door hem heeft bij laten bijpraten. Ik zeg: "Ook tijd voor een werkbezoek van ons".   

 

Gelezen: Advies Wetenschappelijke Klimaatraad - Aan de slag met gedrag!

Voor dit advies ben ik geïnterviewd dus je zou zeggen: "Daar kan weinig mee mis gaan" :-)...en dat is ook zo: "Een prima advies". Maar goed je kan je natuurlijk ook afvragen wat nog een gedragsadvies nog toe kan voegen aan wat er al is op dit gebied. Laatst schreef ik nog over een EU-rapport (zie link) en ook het WRR-advies van Will Tiemeijer is ook pas uit. Maar goed met een nieuw kabinet dat aan het inlezen is, is de timing natuurlijk wel uitmuntend te noemen. En dat niet alleen want als je naar de zes aanbevelingen (zie figuur) kijkt dan is er op z'n minst sprake van wat nieuwe en behartigenswaardige accenten. Zo is er goede aandacht voor niet alleen de wortel  (aanbeveling 1) maar ook voor stokmaatregelen om gedrag dat tot toename van klimaatrisico's leidt te ontmoedigen (aanbeveling 2). Ook de aandacht voor het wegnemen van contraproductieve prikkels - lees fossiele subsidies en reclame - is dringend nodig (aanbeveling 3) en daar moeten gevestigde belangen toe worden ingeperkt (aanbeveling 4). Voor klimaatrechtvaardigheid moet je denken aan progressieve belastingen (aanbeveling 5, zie ook de frequent flyer levy (link). Nu is natuurlijk de vraag of de politiek bereid is deze aanbevelingen over te nemen. Een eerste stap daarbij is om de nieuwe bewindspersonen kennis te laten maken met het begrip pluralistische onwetendheid; het verschijnsel dat we de mate waarin andere zich zorgen maken over het klimaat en klimaatbeleid steunen structureel onderschatten. Robert Dur schreef hier ook al mooi over (zie link). Voor BIT is het mooi om te zien dan ons draagvlakonderzoek gebruikt is voor de analyse over pluralistische onwetendheid en dat het BIT dossier 'vergroenen van tuinen' als voorbeeld is uitgewerkt en dat daarbij gebruik gemaakt is van het door BIT (Eline & Ernst!!!) ontwikkelde Plan van Aanpak waterbewust gedrag.     

  

Pinguïn Fred leest Erewoord van Erik Pool

Allereerst geldt natuurlijk dat Erik Pool een ontzettende held is voor wie je alleen maar waardering kan hebben. Hij heeft eerst de Directie Participatie een ontzettende boost gegeven om vervolgens de door hem bedachte programmadirectie Dialoog & Ethiek op te bouwen. En passant maakte hij het mogelijk dat tientallen mensen op zijn geleid tot dialoogbegeleider. Na deze welgemeende waardering eerst heel lang niets en dan toch de bescheiden vaststelling dat zijn boeken goedbeschouwd onleesbaar zijn. En ik heb het geprobeerd. Ook Erewoord - zakboek ethiek voor ambtenaren - ruim 250 pagina's fijn druk op een formaat dat echt niet in mijn broekzak past, betekende voor mij weer een ontzettende leesworsteling. De AI-zoeker van Ecosia omschrijft een zakboek als een compact, draagbaar boekje dat bedoeld is om makkelijk mee te nemen en snel te raadplegen...zodat je snel antwoorden of hulp kunt vinden zonder uitgebreide literatuur te hoeven doorzoeken. En ook Erik lijkt dat - zij het met enige twijfel na te streven: 'hopelijk ook een praktische richtingwijzer zowel voor individueel goed ambtelijk handelen als voor de ontwikkeling van het institutioneel lerend vermogen van de ambtelijke dienst'. Nu, daar is helaas echt geen sprake van. Terwijl na zijn eerdere dikker dan dik boeken een zakboek heel welkom zou zijn geweest. Je gunt Erik en zijn gedachtengoed een empathische maar desalniettemin onverbiddelijke redacteur met een dikke rode stift. Er kan echt heel veel uit, maar soms moet er ook wat bij. In hoofdstuk 3 waar het even praktisch dreigt te worden, verwijst hij voor concrete draaiboeken en handleidingen naar zijn eerdere stoeptegels zonder die concrete zaken over te nemen. Tja dat is dan weer een gemiste kans voor een zakboek. Vanuit sympathie voor Erik en voor de goede zaak, rond ik hem naar boven af: twee bollen.  

Gelezen: Unlocking the full potential of behavioural insights for policy

Dit EU-rapport (zie link) blinkt niet per se uit in nieuwe inzichten, maar wel in het helder formuleren van hoe gedragsinzichten ten volle te benutten voor beleidsvorming. Het begint nog vrij basal met formuleringen als:

‘this report argues that policies are more effective when informed by extensive knowledge of human behaviour and that early BI (behavioural insights) integration can improve policy outcomes’. 

En met formuleringen om misverstanden weg te nemen:

‘When  BI  identifies  behavioural  barriers  or issues, this does not mean  that  the solution must be behavioural. BI can result in the recommendation of traditional policy instruments like regulations, incentives or information provision.’

Maar gaande weg gaat het wat meer over wat nu vaak nog ontbreekt aan de inzet van gedragsinzichten: 

‘First, BI is often seen as focusing too much on adapting individuals to the system, rather than addressing systemic issues themselves.  Second, BI is criticised for relying only on ‘soft’ interventions that have a limited and short-lived impact. Third, perhaps as a result of these perceived limitations, BI is often introduced to ‘fix’ existing policies instead of being used to guide the selection and design of policy options from the outset.’ 

Om te eindigen met hoe we gedragsinzichten in de volle breedte beter kunnen gaan toepassen van individu  tot systeem (zie figuur). Kijk en dat levert een uitermate inspirerend eindbeeld op.