De KRW-doelen vanuit complexiteit bezien

Als je denkt dat het moeilijk is de Kaderrichtlijn Water (KRW)- normen voor stoffen te halen, probeer dan maar eens de ecologische doelen te halen. Want welke maatregelen zorgen ervoor dat de bij een goede ecologische toestand horende planten en diersoorten daadwerkelijk weer in voldoende mate in Nederlandse wateren worden aangetroffen? De maatregel-effectrelaties die je daarvoor zou willen kennen  zijn complex en niet-lineair. Je kunt je voorstellen dat het daarmee niet meevalt om bestuurlijk comfort te verkrijgen voor het financieren van dure (inrichtings)maatregelen met moeilijk voorspelbare uitkomsten. Tijdens het jaarlijkse Emissiesymposium dat ik laatst leidde presenteerde Deltares de voortgang op dit gebied (ja, die is er gelukkig) aan de hand van hun tool de KRW-verkenner. Met machine learning en regression forests proberen zij door de bomen het bos te zien en de voorspellingen beter te maken. Zo is er nu ook meer focus op het in beeld brengen van werkingsmechanismen die helpen om van correlatie naar causale relaties te komen. Verstandig, want je kan je voorstellen dat je liever geld vrijmaakt voor een maatregel waarvan je weet hoe die doorwerkt en dan van een maatregel die onbegrepen een goede modelfit lijkt op te leveren. Zie ook mijn blog (hier) over hoe inzichten toxische druk (mengesle toxiciteit) kunnen helpen om beter te weten in hoeverre chemische stoffen een al dan niet betekenisvolle bijdrage leveren aan een slechte ecologische kwaliteit. 

Ook nadelen aan ‘Vertrouwen in de overheid’

Van de week heb ik Prof. Wilco van Dijk (Universiteit Leiden) geïnterviewd voor de BINNL-webinarserie Aan de Slag met Gedrag. Als geheel al heel interessant wat Wilco te vertellen had (binnenkort terug te zien op, zie link), maar één ding sprong er voor mij tussennuit. Dat was het inzicht dat vertrouwen in de overheid gek genoeg ook zo zijn nadelen kan hebben; je kan er burger namelijk best wel wat gemakzuchtig van worden van dat vertrouwen. Zo blijft het altijd een goed idee om de vooraf ingevulde gegevens in je belastingaangifte te controleren. Wilco bracht dat in beeld in de wereld van de studiefinanciering. Vertrouwen in DUO (zeg maar de uitbetalende instantie van studiefinanciering) correleerde namelijk met gemakzucht; hoe meer vertrouwen, hoe groter de neiging om de als default ingestelde hoogte van de studielening gedachteloos over te nemen. En dat kan dan zomaar leiden tot een hogere lening en rentelast dan eigenlijk nodig is in jouw situatie. Ook op IenW-domeinen geldt dit vast. Denk bijvoorbeeld aan voorbereid zijn op wateroverlast. Blind vertrouwen in de overheid - die regelt het wel voor me - kan dan zomaar tot vermijdbare waterschade leiden als bijvoorbeeld die hoosbui net boven jouw huis naar beneden komt. Met oa de Protection Motivation Theory in de hand  (zie mijn blog over het boek Voorbereid hier) werkt BIT actief mee met DGWB om mensen te bewegen wél voorbereid te zijn; hopelijk met behoud van vertrouwen - dat dan weer wel. 

Gelezen: WRR-verkenning De Toekomst in Beleid

Met dank aan Phylicia dit interessante rapport zitten lezen (zie link). Ik moest daarbij geregeld terug denken aan het boek The Long Run dat ik laatst beblogte (zie hier). Idee van het WRR-rapport is om bij het verkennen van de toekomst eerst eens even goed uit te hoeken wat al wel zeker is. Dat is zo stelt WRR niet alleen methodologisch een goed idee, maar kan ook helpen begrip te genereren voor maatregelen om de uitdagingen van morgen tegemoet te treden. Met de blik op 2050 moet je bij de zekerheden, of ankerpunten zoals WRR ze noemt, denken aan zaken als onze geografische ligging, beperkt beschikbare ruimte, de vastigheid van de gebouwde omgeving en dat de beroepsbevolking van 2050 nu al grotendeels is opgeleid. Bij ankerpunten gaat het verder ook om - oh gedrag - om ons pleistocene brein dat maar niet verandert en de mens als sociaal wezen. Door grote verschuivingen te laten botsen op die ankerpunten krijg je zicht op spanningen die geadresseerd zouden moeten worden. WRR heeft deze aanpak toegepast op zes casussen en dat smaakt naar meer. Misschien moeten we de WRR vragen om met ons te komen oefenen. Dat past mooi bij onze lange lijnen en bij de oproep van de WRR om met hun methodiek een zinvol gesprek over de toekomst te beleggen tussen bewindspersonen, beleidsmakers en strategen. Ik zou wel eens willen oefenen met een fossiel reclame verbod om via de sociale norm ons pleistocene brein wat te adresseren op weg naar effectiever klimaatbeleid. 

En ook nog een paar mooie en best wel kittige citaten:

• Het debat over toekomstgerichte beleidskeuzes kan niet blijven steken in overheden die legitimiteit proberen te ontlenen aan het garanderen van comfort en koopkrachtplaatjes. Een werkelijk debat over een rechtvaardige verdeling van lasten en lusten blijft zo uit.
• Overheden zoeken legitimiteit vaak via overlegtafels met gevestigde belangenorganisaties. Dat levert draagvlak op, maar leidt evenzeer tot behoudzucht. Zo ontstaat beleid dat consensus organsiseert en verandering belemmert.  
• Bovenal vraagt toekomstgericht beleid om politieke moed, scherpe visies, ruimte voor innovaties en instituties die verder kijken  dan de volgende verkiezing of het volgende akkoord. Anders blijft beleid vooral een poging om gisteren zo lang mogelijk vast te houden. 

De Leesjutter 12: Rol data in het Beleidskompas

Het betreft hier een wat ongebruikelijke leesjutter-bijdrage omdat het hier geen boek bij de koffietafel betreft, maar een kleurrijke A3 infographic die ik 's ochtends vroeg op een ASA-bureau vond. Vast nog in concept en daarmee niet openbaar. Maar ik kan al wel verklappen dat de aanzet veelbelovend is en dat het sowieso een lovenswaardig idee is om na te denken over hoe je data zou kunnen gebruiken om met het beleidskompas in de hand  tot data-gedreven beleidsopties te komen. Een mild punt van kritiek is dat de aanzet nog wel heel processerig aandoet met veel CIO-achtige vakpraat die bij de gemiddelde beleidsmedewerker weerstand oproept. Wellicht zit er meer overtuigingskracht in het laten zien van voorbeelden waarbij data je instantaan anders naar beleidsopties doen kijken. Vanuit BIT hebben we het voorbeeld van de data-analyse van buitenlandse dienstreizen die laat zien dat de beleidsinzet op treinreizen op de middellange afstand op zijn best vrijwel niets op levert (zie plaatje en  link). Zo ook de pogingen om RWS-collega's die in Utrecht op (e-)fietsafstand van kantoor wonen uit de auto te krijgen. Weinig kansrijk zo bleek, omdat de data-analyse van een BIT-stagiair liet zien dat dit doelgroepsegment al nauwelijks met de auto gaat. Vorige week ook een mooi opiniestuk in NRC van Gert Huizing over data-analyse van verkeersdoden en oa het belang van kijken naar leeftijdscohorten (zie link). Ik heb Gert vrijdag gesproken en met een beetje geluk boek ik hem binnenkort in als BIT-bühne-spreker. Dank voor de tip Erik.  

BIT bühne: Prof. Denise de Ridder over de waarde van gedragsverandering op community-niveau

Denise de Ridder doet oa onderzoek bij energiecoöperaties. Dit mede omdat verandering op individueel niveau soms toch ook wat hopeloos en hulpeloos aan kan voelen, aldus Denise. Meedoen in een groep kan de ervaring vergroten onderdeel uit te maken van het systeem. Of in andere woorden; community nudges stimuleren gedragsverandering door het gevoel van verbondenheid en gezamenlijke verantwoordelijkheid te versterken. Maatschappelijke vraagstukken worden dan minder gezien als een individuele opgave en meer als collectieve uitdaging. Dit - zo laat Denise's onderzoek overtuigend zien - vergroot de bereidheid om samen in actie te komen en bij te dragen aan oplossingen voor complexe maatschappelijke problemen. Dan is het natuurlijk nog wel zaak om mensen eerst deel te laten nemen aan energiecoöperaties en bijvoorbeeld deelauto-coöperaties; die eerste stap blijft toch bovenal een individuele gedragsverandering. In een zeer geïndividualiseerde samenleving als de onze, valt dit niet mee denk ik. Dit doet overigens niets af aan de bevindingen van Denise. 

   bron: presentatie Denise de Ridder

Te gast op de DGWB-dag

Van de week een korte gedragstraining gegeven op de DGWB-medewerkersdag. Dat was leuk, gezellig en had een hoog reüniegehalte. Na wat introducerende slides over - hoe kan het ook anders - gedrag, heb ik de collega's laten oefenen met de EAST-(kwartet)kaarten (zie plaatje) rondom de vraag hoe je het gewenste doelgedrag easy, attractive, social en timely kunt maken. Dat werkte eerder al bijzonder laagdrempelig op de Innovatie Expo (zie link) en voor de FEZ-collega's op de zwarte trappen (zie link). Rond de doelgedragingen 'korter douchen' en 'vlooienband af doen voor je gaat zwemmen met de hond' (LET OP: bij de hond) gingen de collega's fanatiek aan de slag. Dat leverde naast hilarische en tegen sadisme aan schurende oplossingen ook betere diepe gedachten op. Zo stelden sommige bij de vlooienband de doelgroep ter discussie (Zijn de fabrikanten gewoon niet aan zet?) en anderen het doelgedrag  (is dit geen 'klein bier'-probleem? of waarom geven je je hond geen anti-vlooienpil?). Net voordat het uur voorbij was heb ik nog even benadrukt dat de collega's zouden moeten gaan denken in gedrag > houding > kennis in plaats van net andersom, wetende dat die laatste volgorde intuïtief ten onrechte meer voor de hand ligt, leek het mij goed dit even te benadrukken.

 

Gelezen: In the Long Run - The Future as a Political Idea - Jonathan White

Boekentip van ASA-Linde. Bijzonder boek. Te lezen als een soort van handboek voor het werken aan  lange lijnen. Maar daarnaast lijkt het mij ook goed als de leden van de Parlementaire Enquêtecommissie Corona het er nog eens bij pakken bij het schrijven van hun eindrapportage. 

Laten we met de eerste toepassing beginnen. Omdat we alles willen berekenen en modelleren en omdat dat alleen voor de niet te verre toekomst een soort van werkt, vergeten we na te denken over de wat verder weggelegen niet-berekenbare, maar wel verbeeldbare toekomst. Dat is een toekomst waarbij je algemene principes en ideologie als kompas kunt gebruiken. Omdat die toekomst verder weg ligt in de tijd kunnen we vrijer nadenken over diepere structuren en gewenste modellen voor onze economie, samenleving en internationale gemeenschap en over de strategieën om deze te kunnen verwezenlijken. Ook in tijden van gestapelde crisissen is het volgens White zaak oog voor de verre toekomst te houden en te doen alsof we nog tijd hebben. Wat daarbij niet helpt is dat ideologie een soort van vies woord lijkt te zijn geworden. 'Especially for public officials accustomed to avoiding anything that smacks of ideology a sense of emergency inspires a focus on immediate and practical steps'. Eerder in deze blog beschreven mooie voorbeelden van hoe je waarden en ideologie wél mee kunt nemen in (toekomst) studies vind je hier en hier. 

Dan de tweede toepassing. Crisissen nodigen uit tot een elitaire stijl van besturen al dus White. 'Situations of emergency encourage decision-making to be concentrated in executive hands, and encourage the exclusion of those whose priorities are different'.... 'they can embrace a politics based on style and charisma.' Of misschien wat verder van corona af  '..it reflects decades of waning confidence in the capacity and willingness of public authorities to pursue the collectieve good. Things become emergencies when you feel powerless to address them...'    

Het boek is zeer de moeite waard met ook nog mooie hoofdstukken over de geschiedenis van de toekomst, de relatie tussen democratie en de toekomst en over hoe de toekomst met de opkomst van consumentisme geïndividualiseerd is geraakt hetgeen ook bijdraagt aan een focus op de nabije toekomst.