Kennissessie Brede Welvaart binnen planetaire grenzen

Mede geïnitieerd door de voortreffelijk intradepartementaal samenwerkende Henny de Jong (DGMo) en Martina Roza (DGMI) heeft de Argumentenfabriek een jaar lang een denktank begeleid rondom het onderwerp uit de titel. Het eindrapport (zie link (achter privacy-opgeef-muur maar ook bij mij op te vragen)) ziet er prachtig uit met met van die hypertransparante en aantrekkelijke mindmapplaatjes eigen aan de  Argumentenfabriek. Tot mijn binnenpret kreeg ik zelfs het draaiboek van deze kennissessie in de vorm van een mindmap. Zo’n denktank met bijbehorend rapport is zeker een mooie manier om ons denken rond een taai onderwerp als dit op te rekken. Daar slagen ze voor het grootste gedeelte ook goed in. Mijn denken werd even wat teveel opgerekt bij een eerlijkheidsdefinitie  gebaseerd op (historische) verantwoordelijkheid waarbij een Nederlander van de huidige ruim 7 ton CO2 uitstoot per jaar naar een negatieve uitstoot van 6,6 ton CO2 zou moeten afdalen. Maar goed heel krachtig vond ik dan weer de aandacht voor uitbreiding van het huidige vaak gebezigde arsenaal aan beleidsinstrumenten met verbieden en deprivatiseren. Dat kan een stuk minder communistisch ideologisch zijn dan het wellicht op het eerste gehoor klinkt. Denk bijvoorbeeld aan het verbieden van fossiele reclame of het verbieden van de import van producten van buiten de EU die niet voldoen aan onze strenge duurzaamheidseisen (dat vindt Diederik ook, zie link). En onder deprivatiseren valt in het rapport ook het deelnemingenbeleid (ASA-masterclass afgelopen dinsdag!). We hebben met het huidige deelnemingenbeleid al een vinger in de pap bij bijvoorbeeld Schiphol en de haven van Rotterdam. Die vinger hangt er thans overigens wat lam bij, maar na enige sur place rek- en strekoefeningen kunnen we die vinger ook de goede kant op laten wijzen. Toch? In ieder geval een goed bezochte kennissessie op de zwarte trappen. Met helder presenterende auteurs Talitha Koek en Josefien Meerevoort in aanwezigheid van een tevreden SG die te kennen gaf ook echt wat te hebben met brede welvaart en planetaire grenzen. Het lijkt me dat we nu de toepassing van dit gedachtengoed moeten oefenen aan de hand van de vraag over bredewelvaartsdoelen uit het Beleidskompas. 

Lezing over cyber security fatigue

Er blijkt een naam te zijn voor het gevoel dat zich van je meester maakte toen je de verplichte training Digitale Weerbaarheid volgde. En die naam is cyber security fatigue. Dat is oa wat ik leerde van de lezing van Inge Wetzer (Bureau Veritas) ter gelegenheid van de Week van de Privacy. Deze irritatie van je als een imbeciel behandeld voelen ontstaat als een training uitgaat van de onterechte aanname dat het juist kennisgebrek is dat jou weerhoudt het door de organisatie gewenste gedrag te vertonen. Dit terwijl de oorzaak van jouw gebrek aan handelen veelal ook in gebrek aan motivatie (ik beken!) of gelegenheid zit. Aan de hand van gestandaardiseerde vragenlijsten heeft Bureau Veritas voor zo’n 20 cyber security gedragingen in beeld gebracht in welke mate no compliance te wijten is aan gebrek aan kennis en kunde (capability), gelegenheid (opportunity) of motivatie. Uit didactische- of verkoopoverwegingen - dat kon ik niet helemaal scherp krijgen - suggereerde Inge dat het altijd exclusief aan een van de drie schort. Gedragologen weten wel beter en ook de data die Inge presenteerde lieten duidelijk zien dat het zomaar aan alle drie kan liggen. Zo maakt maar 17% van werknemers bij een reeks bestudeerde bedrijven gebruik van een wachtwoordmanager en dat blijkt zowel aan de C, de en de M te liggen. Bureau Veritas had goede ervaringen met het het vergroten van self efficacy (het vertrouwen in eigen kunnen) door in kleine groepjes voor te doen (en meteen na te doen) hoe een wachtwoordmanager te gebruiken en daar meteen vijf van je belangrijkste wachtwoorden aan toe voegen. Dat lijkt me een goede aanpak. Wat dan weer niet helpt dat Bureau Veritas er in een (ander) experiment in slaagde bij 41% van de werknemers hun wachtwoord te ontfutselen door zich geraffineerd voor te doen als iemand van de helpdesk. De helft van de slachtoffers gaf mondeling het wachtwoord van hun werkaccount door, de andere helft deed dit via een fake website. Gelijk ophangen dus als je door de helpdesk gebeld wordt en er liever op vrijdagochtend maar even naar toe lopen. Dan heb je ook meteen het voldane gevoel van gelijk aan de beurt zijn. Goed voor de M. 

Economiekamer waterbesparing bij groot verbruikers

Vrijdag weer zo’n heerlijke Economiekamer mogen begeleiden. Deze keer  prachtig georganiseerd door collega Tim in coproductie met DGWB. Vooral de bijdragen van Roy Brouwer (University of Waterloo, Canada) en Erik Ansink (VU) waren voor mij - toegegeven niet de primaire doelgroep - zeer leerzaam. Zo kwam ik erachter dat de term ‘prijsinelasticiteit’ zich te absoluut in mijn brein had genesteld (binary bias). Ik had me bedacht dat prijsinelasticiteit betekent dat prijsprikkels niet werken, maar deze economen lieten zien dat een prijstoename met een procent gemiddeld genomen toch tot ruim een half procent minder watergebruik door industrie leidt. Je moet dus gewoon wat harder prikkelen. Met de door de grootgebruikers beklaagde 70% prijsstijging van de afgelopen jaren zou je gewenste 20% waterbesparing uit het Nationaal Programma Drinkwaterbesparing dus als vanzelf moeten kunnen halen. En dat werd door sommige gebruikers ook beaamt tijdens de Economiekamer. Zeker als je bij de totale kosten van het watergebruik ook de kosten voor afvalwaterzuivering meerekent. Het belang hievan werd dan weer door een andere spreker benadrukt. Daar komt nog wel het een en ander bij kijken zoals uit de bijgesloten slides blijkt. Dat je met tijdelijke gebruiksvergunningen moet werken en dat je beter moet gaan meten is daarbij een no brainer die overigens beide ook met klem door de EU cie gevraagd worden. Ook het idee dat je daarbij grondwater, oppervlaktewater en leidingwater als één voorraad zou moeten beschouwen lijkt me er een om vast te houden bij de herijking van het Nationaal Programma Drinkwaterbesparing waar tussen nu en juli aan gewerkt wordt. 

bron: Roy Brouwer

                                                                bron: Erik Ansink

Pinguin Fred leest Even tussen mij en mij (Elke Wiss)

Eerder lazen we van praktisch filosofe ElkeWiss Socrates op sneakers (zie link), nu dit boek over zelfonderzoek. En dat is hoog tijd want zij claimt - wellicht op Nederlandse talkshows afgaand - dat onze nationale sport is  'het stellig doen over dingen die we niet snappen'. Onze maatschappij, zo geeft ze aan, is niet gebouwd op kritisch denken maar op doen: 'We hebben ons zelf een denkwijze aangeleerd waarbij we lineair en probleemoplossend naar situaties kijken: we denken rechtstreeks van probleem naar oplossing'. Vandaar dat zij in haar boek de lezer probeert aan te zetten tot methodisch gestructureerd zelfonderzoek. Dat is nuttig, want met getraind kritisch denkvermogen doorzie je jouw zelfmisleiding beter. Je ziet helderder wanneer je redeneert vanuit frustratie, angst of wensdenken in plaats van feiten. Anders gezegd met Kahneman sprekend, zelfonderzoek traint Systeem 2 om kritisch te kijken naar wat Systeem 1 je voorschotelt. Dat zelf onderzoek is trouwens nog ingewikkelde kost en de gereedschapskist die zij aandraagt puilt uit. Voor verheldering kan je grijpen naar begripsonderzoek, conceptualisering en het onderzoeken van vooronderstellingen. Voor het toetsen en robuuster maken van je ideeën kan je gebruik maken van redeneren, argumenteren en problematiseren. Ten slotte kan je voor vernieuwing denken aan dialectiek (het verenigen van tegenstellingen) en out of the box denken. Dat laatste doet Elke door zich de vraag te stellen 'Hoe kan ik dit boek laten mislukken?' en mislukken is dan de situatie waarbij niemand met de door haar aangeboden oefeningen voor zelfonderzoek aan de slag gaat. Zo kwam zij op het idee de oefeningen vooral ook achter in het boek te zetten (zodat de leesflow niet verhinderd wordt) en ook door werkbladen op een gratis toegankelijke website te publiceren. Of dit ook echt helpt de lezer uit haar/zijn inertia los te weken is nog even de vraag, maar in ieder geval vier bollen voor de vrouwmoedige poging. 

    

BIT schoolt zich verder bij in Behavioural System Mapping

Van de week een prachtige training ondergaan van BUSARA. BUSARA is een internationaal opererend bureau dat vooral in de global south actief is. We werden dan ook simultaan onderwezen vanuit Mexico, Colombia en India met bijbehorend tijdverschil. Naast BIT hadden we ook collega's van DGMo, ASA, RWS, DGMI, EZK, KGG, RVO, RIVM, EUR en UvA in da house. In de voorbereiding waren we al wel tegen wat interculturele dingetjes opgelopen en ondanks eerder ingrijpen, betrof het eerste deel van de training toch bovenal mishandeling met een schier oneindige reeks slides over....mishandeling (gender based violence) in Guatemala. Maar gaande weg werd het steeds interessanter. BUSARA's in de vakliteratuur gepubliceerde handleiding voor systeem mapping kwam langzaam maar zeker steeds meer los van papier. We hebben oa veel geleerd over het begrenzen van systeem mappen door eerst als het ware de klantreis van het bestudeerde gedrag als back bone in de map te plotten. Dat helpt om factoren die te ver van de klantreis af zitten als overtollige ballast te verwijderen of tijdelijk te parkeren. Ook het valideren van concept-mappen met ervaringsverhalen werd overtuigend gebracht. Ik blijf me hoofd nog steeds wat breken over het slim opsporen van de juiste leverage points of hefbomen - relevante knoppen om het systeem te beïnvloeden (zie ook link), maar ik ben nu confused at a higher level. 

Raamovereenkomst Gedragsonderzoek - van nagel aan mijn doodskist tot feestelijk aftrapmoment

Collega's horen mij al ruim een jaar klagen en zuchten over de totstandkoming van het raamcontract voor gedragsonderzoek. Het was dan ook echt geen feest om het allemaal rond te krijgen maar dankzij Danielle, Eline en Stef is het uiteindelijk toch allemaal goed gekomen. Dinsdag hebben we op de zwarte trappen het feestelijk aftrapmoment van het raamcontract gevierd in aanwezigheid van de negen uitverkoren bureaus (verdeeld over drie percelen), beleidscollega's en collega's van DCO en natuurlijk BIT en niet te vergeten inkoop. De bureau's hebben zich allemaal kort gepresenteerd (dat deden ze echt goed) en wij hebben laten zien welke inkoopopdrachten er in de pijplijn zitten. Onze inkoopcollega heeft ook netjes strak in de tijd de procedures uitgelegd. Van strak in de tijd bij de procedures zelf is echter helaas geen sprake. De voorgestelde doorlooptijden voor opdrachten zijn dan ook schandalig lang te noemen. Voor inhuur bedraagt de doorlooptijd 10-12 weken. Ik kon het niet nalaten hardop uit te spreken dat we daarom hebben afgesproken dat mensen die overspannen dreigen te worden - en dus tijdelijk moeten worden vervangen - dit minimaal 12 weken van te voren aan moeten kondigen. Ook heb ik al gefilosofeerd over een preconceptie-aanmeldsysteem voor zwangerschapsverloven, maar dat heb ik dan gelukkig weer niet uitgesproken. Maar goed nu heb ikhet wel opgeschreven :-) Ondertussen gaan we een kennismakings-, charme-  en ontzorgings-offensief richting de inkoopadviseurs starten met als doel aan de hand van een heldere klantreis (wie moet wat wanneer doen?) alle doorlooptijden richting de één maand te krijgen.  

Economiekamer waterschapsbelastingen

Vorige week vrijdag was weer zo'n prachtige Economiekamer (zie ook link en link voor de eeste twee Economiekamers) deze keer voortreffelijk georganiseerd door Phylicia en Linde (in collegiale coproductie met collega's van de UvW en DGWB). De waterschapsbelastingen lijken ook gecorrigeerd voor inflatie flink te gaan stijgen. Dat is allemaal niet zo mooi, al helemaal niet voor de minima. En wat ook niet helpt, is dat de kostenverschillen tussen waterschappen gewoon ook flink groot zijn. Dat zit hem enerzijds in verschillen in de grootte van de kosten van de opgaven voor de waterschappen en anderzijds in verschillen in het aantal ingezetenen waarover die kosten verdeeld moeten worden. Genoeg redenen om eens opbouwend economisch te twijfelen aan de houdbaarheid van het huidige belastingsysteem van de waterschappen. Oud-collega en oud-hoogleraar Herman Havekes presenteerde hier prachtig over en ging daarbij het historisch perspectief niet uit de weg (heerlijk!). Succesvolle interventies uit het verleden bieden dan wellicht geen garantie voor de toekomst, maar zijn het herontdekken desalniettemin meer dan waard. Herman doelt dan op de subsidie die in de jaren zeventig de bouw van rioolwaterzuiveringsinstallatie mogelijk maakte en zo bijdroeg aan het succes van de Wet Verontreiniging Oppervlaktewater. Ook het laten betalen voor grondwater (en opp water) is wat hem betreft een goed idee en daarin is hij niet alleen, want de EU-cie vindt dit met de Kaderrichtlijn Water wapperend trouwens ook. Corine Houben van het aan de RUG verbonden Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden is op verzoek van de Brabantse waterschappen ook diep in de materie gedoken. Zij kwam met een afwegingskader om de politiek te helpen te kiezen uit verschillende kostenverdelingsprincipes als die van het profijtbeginsel, de vervuiler betaalt-principe en het solidariteitsbeginsel. Dat hielp en dat helpen kon ook zeker gezegd worden van de bijdragen van PBL, CPB en SZW bestaande uit verfrissende economische blikken van buiten de waterwereld. Voor mijzelf destilleerde ik achteraf - geheel voor eigen rekening - deze inzichten uit dit samenzijn:

• Gooi de discussie niet op één hoop. Verschillende rechtvaardigheidsprincipes horen bij verschillende waterschapstaken: voor watergebruik (profijtbeginsel), voor zuivering (de vervuiler betaalt), voor dijken (solidariteitsbeginsel) en voor waterbeheer (voor het basisniveau droge voeten solidariteitsbeginsel, voor uit de hand gelopen peilvakkologie profijtbeginsel); 
• Maak onderscheid tussen de problematiek van kostenverdeling tussen waterschappen en binnen waterschappen (huishoudens versus andere sectoren en tussen huishoudens (lage inkomens)).
• Zet mogelijke interventies in volgorde in de tijd. Snel aan de beurt zijn: (1) Een reële prijs op grond- en opp water (moet ook van de EU cie);  en (2) een  oplossing voor de verschillen tussen waterschappen (door bijvoorbeeld het HWBP weer volledig door het rijk te laten betalen (zie ook link)). Meer fundamentele wijzigingen kunnen later.
• Maar dat gezegd hebbende: Ook oog blijven houden voor de nuloptie niets doen. Dat moet ook van het Beleidskompas 😊