De KRW-doelen vanuit complexiteit bezien

Als je denkt dat het moeilijk is de Kaderrichtlijn Water (KRW)- normen voor stoffen te halen, probeer dan maar eens de ecologische doelen te halen. Want welke maatregelen zorgen ervoor dat de bij een goede ecologische toestand horende planten en diersoorten daadwerkelijk weer in voldoende mate in Nederlandse wateren worden aangetroffen? De maatregel-effectrelaties die je daarvoor zou willen kennen  zijn complex en niet-lineair. Je kunt je voorstellen dat het daarmee niet meevalt om bestuurlijk comfort te verkrijgen voor het financieren van dure (inrichtings)maatregelen met moeilijk voorspelbare uitkomsten. Tijdens het jaarlijkse Emissiesymposium dat ik laatst leidde presenteerde Deltares de voortgang op dit gebied (ja, die is er gelukkig) aan de hand van hun tool de KRW-verkenner. Met machine learning en regression forests proberen zij door de bomen het bos te zien en de voorspellingen beter te maken. Zo is er nu ook meer focus op het in beeld brengen van werkingsmechanismen die helpen om van correlatie naar causale relaties te komen. Verstandig, want je kan je voorstellen dat je liever geld vrijmaakt voor een maatregel waarvan je weet hoe die doorwerkt en dan van een maatregel die onbegrepen een goede modelfit lijkt op te leveren. Zie ook mijn blog (hier) over hoe inzichten toxische druk (mengesle toxiciteit) kunnen helpen om beter te weten in hoeverre chemische stoffen een al dan niet betekenisvolle bijdrage leveren aan een slechte ecologische kwaliteit. 

Ook nadelen aan ‘Vertrouwen in de overheid’

Van de week heb ik Prof. Wilco van Dijk (Universiteit Leiden) geïnterviewd voor de BINNL-webinarserie Aan de Slag met Gedrag. Als geheel al heel interessant wat Wilco te vertellen had (binnenkort terug te zien op, zie link), maar één ding sprong er voor mij tussennuit. Dat was het inzicht dat vertrouwen in de overheid gek genoeg ook zo zijn nadelen kan hebben; je kan er burger namelijk best wel wat gemakzuchtig van worden van dat vertrouwen. Zo blijft het altijd een goed idee om de vooraf ingevulde gegevens in je belastingaangifte te controleren. Wilco bracht dat in beeld in de wereld van de studiefinanciering. Vertrouwen in DUO (zeg maar de uitbetalende instantie van studiefinanciering) correleerde namelijk met gemakzucht; hoe meer vertrouwen, hoe groter de neiging om de als default ingestelde hoogte van de studielening gedachteloos over te nemen. En dat kan dan zomaar leiden tot een hogere lening en rentelast dan eigenlijk nodig is in jouw situatie. Ook op IenW-domeinen geldt dit vast. Denk bijvoorbeeld aan voorbereid zijn op wateroverlast. Blind vertrouwen in de overheid - die regelt het wel voor me - kan dan zomaar tot vermijdbare waterschade leiden als bijvoorbeeld die hoosbui net boven jouw huis naar beneden komt. Met oa de Protection Motivation Theory in de hand  (zie mijn blog over het boek Voorbereid hier) werkt BIT actief mee met DGWB om mensen te bewegen wél voorbereid te zijn; hopelijk met behoud van vertrouwen - dat dan weer wel. 

Gelezen: WRR-verkenning De Toekomst in Beleid

Met dank aan Phylicia dit interessante rapport zitten lezen (zie link). Ik moest daarbij geregeld terug denken aan het boek The Long Run dat ik laatst beblogte (zie hier). Idee van het WRR-rapport is om bij het verkennen van de toekomst eerst eens even goed uit te hoeken wat al wel zeker is. Dat is zo stelt WRR niet alleen methodologisch een goed idee, maar kan ook helpen begrip te genereren voor maatregelen om de uitdagingen van morgen tegemoet te treden. Met de blik op 2050 moet je bij de zekerheden, of ankerpunten zoals WRR ze noemt, denken aan zaken als onze geografische ligging, beperkt beschikbare ruimte, de vastigheid van de gebouwde omgeving en dat de beroepsbevolking van 2050 nu al grotendeels is opgeleid. Bij ankerpunten gaat het verder ook om - oh gedrag - om ons pleistocene brein dat maar niet verandert en de mens als sociaal wezen. Door grote verschuivingen te laten botsen op die ankerpunten krijg je zicht op spanningen die geadresseerd zouden moeten worden. WRR heeft deze aanpak toegepast op zes casussen en dat smaakt naar meer. Misschien moeten we de WRR vragen om met ons te komen oefenen. Dat past mooi bij onze lange lijnen en bij de oproep van de WRR om met hun methodiek een zinvol gesprek over de toekomst te beleggen tussen bewindspersonen, beleidsmakers en strategen. Ik zou wel eens willen oefenen met een fossiel reclame verbod om via de sociale norm ons pleistocene brein wat te adresseren op weg naar effectiever klimaatbeleid. 

En ook nog een paar mooie en best wel kittige citaten:

• Het debat over toekomstgerichte beleidskeuzes kan niet blijven steken in overheden die legitimiteit proberen te ontlenen aan het garanderen van comfort en koopkrachtplaatjes. Een werkelijk debat over een rechtvaardige verdeling van lasten en lusten blijft zo uit.
• Overheden zoeken legitimiteit vaak via overlegtafels met gevestigde belangenorganisaties. Dat levert draagvlak op, maar leidt evenzeer tot behoudzucht. Zo ontstaat beleid dat consensus organsiseert en verandering belemmert.  
• Bovenal vraagt toekomstgericht beleid om politieke moed, scherpe visies, ruimte voor innovaties en instituties die verder kijken  dan de volgende verkiezing of het volgende akkoord. Anders blijft beleid vooral een poging om gisteren zo lang mogelijk vast te houden.