Het samen eens worden over het Hollands veenweidegebied

Vrijdag promoveerde Henk van Hardeveld op een proefschrift getiteld: “Informed science-policy interactions: advancing the support of collaborative management of social-ecological systems”. Hij heeft gewerkt aan een manier om alle belanghebbenden binnen het Hollands veenweidegebied, gezamenkijk een integrale afweging te laten maken tussen het herstellen van biodiversiteit, het verminderen van bodemdaling, het minimaliseren van broeikasgasemissies, en het faciliteren van natuur-inclusieve landbouw. Ga d’r maar aanstaan. Blijmoedig heeft hij een vierstaps science-policy interface (SPI) geconstrueerd gebaseerd op zeven ontwerp- en implementatieprincipes (zie tabel): (1) De eerste stap bestaat uit het maken van een integraal modelraamwerk op basis van GIS data om beheerstrategieën te onderzoeken om zo doelen, middelen en mogelijke toekomsten in beeld te brengen; (2) kosten-batenanalyses. Zomaar peilverhoging (dat remt de bodemdaling) blijkt tot een onaangename ongelijke verdeling van baten te leiden. Ondergrondse drainage blijkt een stuk beter te werken al moet men het nog wel even eens worden over de verdeling van kosten; (3) Participatieve niet-monetaire waardering van cultuur-historische baten; en (4) interactief simulatiesysteem waarmee in workshops de uitkomsten van verschillende gemeenschappelijke beheerstrategieen kunnen worden gevisualiseerd. Idee is dat dit bijdraagt aan de bereidheid maatregelen gezamenlijk te implementeren. Bij dit alles is het natuurlijk van groot belang om modellen en simulatiesystemen te vullen met gedegen gebiedspecifieke gegevens en kennis over de effectiviteit van maatregelen. Je zou willen dat Henk’s aanpak gebruikt kan gaan worden voor de stikstofproblematiek. Maar goed dan moet het met de inputkennis wel snor gaan zitten anders wordt het een jammerlijk staaltje Garbage in, garbage out!. Ondertussen geldt wel gewoon dat de door Henk verzamelde ontwerp- en implementatieprincipes ook voor het bouwen van andere minder veelomvattende verschijningsvormen van science-policy interfaces uitermate handig zijn. 

uit proefschrift Henk van Hardeveld

Exponential Views II:Tony Blair vertelt hoe beleid op technologische innovaties eruit zou moeten zien

Het is duidelijk dat hij sinds 'Irak'  nogal wat van zijn glans heeft verloren, maar wat een spreker is die man zeg. Op en top uterly English en met een niet te ingewikkeld algoritme moet je er toch zo in slagen om uit een interview van een half uurtje een dozijn bijdragen voor Het Groot Citatenboek te halen. Vooral zelf even luisteren. Met zijn Tony Blair Institute for Global Change probeert hij ondertussen globalisering voor iedereen aantrekkelijk te maken (work for the many, not the few). Ook al heeft het niets met het onderwerp van het interview te maken, zet hij de eerste minuut de Brexit al achteloos weg als een distraction. Zijn belangrijkste punt over omgang met technologische innovatie - daar ging het interview wel over - is dat er vanuit de overheid drie wegen zijn om tot beleid voor technologie te komen: (1) je laat regulering volledig in handen van Big Tech; (2) je wacht tot er wat verkeerd gaat en dan kom je onder hoge tijdsdruk tot emotie-gedreven regulering; (3) je komt tot doorwrocht evidence-based beleid waarbij je ook kijkt naar kosten-batenanalyses. Niet verrassend is hier de derde weg de juiste. Maar goed dat konden we bij Tony wel verwachten. Net als Carlota zet Tony alle ballen op de digital natives. Je hebt als overheid mensen nodig die het begrijpen en met wie Big Tech het idee heeft serieus in gesprek te kunnen. Wat Tony betreft moet er een Ministerie voor Technologie komen maar goed beschouwd leest dit ook als een steun in de rug van de aanpak van de collega's van Innovatie in Mobiliteit. Jonge collega's met een technische achtergrond denken daar participerend na over ontwikkelingen als bijvoorbeeld Avatars, MaaS en de hyperloop. Niet om technology push-gedreven  achter iedere hype aan te rennen, maar om vroegtijdig te begrijpen hoe het echt zit, zich te verdiepen in  kansen en risico's en de vraagt te stellen hoe het workt for the many, not the few.  

Exponential Views 1: Econome Carlota Perez de meest pessimistische optimist

De Venezolaanse Carlota Perez is macro-econoom, neo-Schumpetterspeler en een soort van Mazzucato avant la lettre. Eerder deze maand trad zij op in de podcast Exponential Views. Uit de introductie van Podcats-host Azeem Azhar blijkt dat hij een groot bewonderaar van Carlota is. Het was dan ook een beetje sneu te horen dat zij tijdens het interview wat weinig geduld met hem heeft. Hoe dan ook zeer de moeite van het luisteren waard. De informatierevolutie begon in 1971 en duurt nog voort. We hebben inmiddels twee bubbels achter de rug; de internetbubbel uit 2000/2001 (die had betrekking op de technologie zelf)  en die van 2008 die ontstond toen de hele financiële markt gedigitaliseerd raakte. Carlota verwacht nog een bubbel. Na de recessie blijft de rente zeer laag en groeit de financiële markt in extreme mate,  zonder dat daarbij  de productiviteit toeneemt. Door de nieuwe ongelijkheid die dit oplevert ontstaan onrust, populisme en nieuwe politieke bewegingen. Volgens Carlota zijn we op weg naar een turning point waarin zaken die fout gingen tijdens de installatiefase van de informatierevolutie hersteld moeten gaan worden. Zorgen over welzijn en behoefte aan stakeholder capitalism komen steeds meer op de voorgrond. De geschiedenis heeft aangetoond dat juist de overheid aan de basis staat van de gouden tijden die na een turning point ontstaan. Het gaat er dan om een positive sum game tussen bedrijfsleven en samenleving te creëren. Maar daar is wél wat voor nodig: (1) We moeten de digital natives – zeg maar de 'met-een-schermgeborene' - binnen de overheid zien te krijgen en te houden. Carlota zegt het mooi: “Je moet jonge mensen binnen halen en in hun behoefte voorzien zodat zij in jouw behoeften kunnen voorzien”. Nu lijkt er echter sprake van een glazen plafond voor de jongeren. Ouderen werken veel langer door. Zowel in politiek, bedrijfsleven als aan universiteiten (Carlota spreek met haar 80 jaar uit ervaring). Terwijl alleen digital natives nieuwe technologie kunne begrijpen en kunnen reguleren.; (2) inzetten op Smart Green Growth en Full Global Development. Om dit mogelijk te maken moet er belasting komen op financiële transacties. Belastinggeld wordt vervolgens door de overheid ingezet om consumptie aan te jagen (oa via een universal basic income.); (3) Mar dan wel duurzame consumptie. We moeten voort gaan op de weg naar een hele duurzame lifestyle waarin de verlangens van mensen gericht zijn op gezondheid, op creativiteit, op sport en op ervaringen; onaanraakbare wensen als het ware. Carlota noemt zich zelf de meest pessimistische optimist die er bestaat. De afgelopen maanden echter ziet ze echt een keerpunt en wordt ze steeds optimistischer. Ze ziet alleen nog geen leiders opstaan. Maar de maatschappij oefent druk uit en dan komen leiders als vanzelf te voorschijn. Aldus Carlota.

NWO-voorstellen - 1480 pagina's achter de rug

Dankzij NWO hoefde ik niet meer na te denken over wat ik dit weekend ging lezen. Inmiddels zit het erop en heb ik de voorstellen die zijn binnen gekomen op de call Transities en Gedrag door geploeterd. Een super leerzame ervaring, ik kan niet anders zeggen. Een mooie verscheidenheid aan bestudeerde transities en methodieken (sommige totaal nieuw voor mij) om gedrag en verandering op micro-, meso- en macroniveau in beeld te brengen. Van de week ga ik met de andere leden van de beoordelingscommissie in conclaaf om tot een voorselectie te komen. Ik mag natuurlijk niets verklappen over individuele projecten maar een aantal meta-observaties mag ik natuurlijk wel delen: (1) er is sprake van een indrukwekkende proceszorgvuldigheid van NWO. Zo wordt heel netjes en vooral georganiseerd gezorgd dat alles vertrouwelijk blijft en integer gebeurd ; (2) Naast door een beoordelingscommissie wordt ieder voorstel wordt ook nog eens door minimaal twee (buitenlandse)referenten beoordeeld; (3) Door mij als buitenlands geïdentificeerde referenten zijn vaak onder de indruk van de betrokkenheid van (maatschappelijke) organisaties in het consortium en de aandacht voor kennislanding. Daarentegen vinden deze  referenten het mal dat er zo gesteund wordt op PhD's en postdocs en dat de inzet van hoogleraren en universitaire docenten -in ieder geval wat geclaimde tijd betreft - beperkt wordt gevonden (heeft te maken met de NWO-spelregels); (4) Iets wat even was weggezakt, maar wat ik  meteen weer herkende uit mijn eigen universitaire loopbaan; de oordelen van referenten lopen enorm uiteen. Bij flink wat voorstellen scoort de ene referent de hoogste score en de andere de laagste. Aan de beoordelingscommissie om hier mede op basis van het weerwoord van de indieners chocola van te maken; (5) Zowel met het begrip 'transitie' - toch in de call gedefinieerd - als met de term 'gedrag' wordt wel heel vrij omgegaan in de voorstellen. Morgen nog maar even bellen met de mensen van NWO over hoe met dat laatste om te gaan.

             

#Wat als….we alle IenW-inzet richten op het maximaliseren van geluk?

Bij de Wereld draait door van enkele weken geleden wees Barbara Baarsma er op dat er in de introductie van de miljoenennota naar brede welvaart wordt verwezen ( maar dat daar verder bij het verdelen van de miljoenen niets mee gebeurt). Nu ik zelf de Miljoenennota er bij gepakt hebt blijkt dat er zelfs naar geluk verwezen wordt! Daar gebeurt in de uitwerking overigens ook niets mee, maar is het niet een prachtig gedachtenexperiment om eens te bedenken hoe IenW beleid eruit zou zien als het in het teken stond van het maximaliseren van het levensgeluk van de Nederlanders? Nu wordt er altijd een beetje wankelmoedig gedaan als het over sturen op geluk gaat. Twee misvattingen liggen hier aan ten grondslag. Ten eerste zou geluk niet betrouwbaar meetbaar zijn. Dat is onjuist omdat wij geconditioneerd zijn subjectiviteit (in dit geval metingen op basis van zelfrapportage) gelijk te schakelen aan onbetrouwbaarheid. Jarenlange over de gehele wereld gemeten stabiele gelukscores laten zien dat dit onzin is. Als je n (= aantal respondenten)  maar groot genoeg is, wordt het resultaat als vanzelf heel betrouwbaar. Tegelijkertijd wordt er momenteel zelfs wat getwijfeld aan de betrouwbaarheid van de oh zo heilige BBP-meting zo schrijft Marieke Stellinga. Ten tweede zou het creëren van geluk geen taak van de overheid zijn. Zo heeft in 2008 heeft onze premier al een keer op laten tekenen dat de overheid geen geluksmachine is. Het klopt natuurlijk als hij zo iets zegt als dat de overheid niet alle risico's weg kan nemen. Maar dat neemt  niet weg dat de overheid de plicht heeft condities te scheppen die levensgeluk mogelijk maken. De schone vrijheid van liberalisme mag natuurlijk niet ontaarden in verwijtbaar plichtsverzuim jegens het creëren van condities voor geluk. Al eerder schreef ik over het belang van een goede geestelijke gezondheidszorg als hyperrelevant voorbeeld van zo'n conditie. In het recent verschenen boek van econoom Rutger Hoekstra nog veel meer lezenswaardig hierover en ook hij roemt Nieuw Zeeland!: mooi voor op het verlanglijstje voor onder de Kerstboom. Nu richt ik me nu even op wat IenW dossiers. Het mooie rapport Wellbeing and policy waar ik door de geluksdocterandus op gewezen werd biedt inspiratie: 

 

• Sturen op rechtvaardige mobiliteit / aanpak vervoersarmoede: denk aan werk, winkels en gezondheidszorg kunnen bereiken, maar denk ook aan mobiliteit ten dienste van het onderhouden van relaties met vrienden en familie. Karel Martens doet hier mooi onderzoek aan. Egels onderzoek laat zien dat 'twee op de vijf werkzoekenden moeilijk een baan kan vinden door gebrek aan een auto en ontoereikend OV; een derde van de autoloze huishoudens heeft problemen met het bereiken van een ziekenhuis; mensen zonder eigen auto hebben ruim twee keer zoveel moeite om vrienden te bezoeken als autobezitters'  
• Inzet op wandelen en fietsen:  Het rapport Wellbeing and policy laat zien dat gerichte herinrichting van de openbare ruimte mensen aan het wandelen kan krijgen en dat ze daar gelukkig van worden. Eerder schreef ik over het prachtige mobiliteitsplan van Londen dat zich sterk richt op wandelen en de daarmee gepaard gaande gezondheidswinst.
• Verbeteren leefomgevingskwaliteit: Denk aan aanpak geluidsoverlast, luchtvervuiling, stilte plekken, natuur als bron van stress recovery. Het aanstaande Schone Lucht Akkoord lijkt me een mooie stap. 
• Beter worden in participatie: Het rapport Wellbeing and policy benoemt dit als het tegen gaan van 'external stress combined with an inability to control the situation'.

       

Bosatlasvan de Duurzaamheid: Hoeveel smart phones heb je nodig om een trouwring te maken?

Als presentje voor het begeleiden van de aftrap van het werk aan het nieuwe Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie kreeg ik een prachtige Bosatlas. Deze keer de Bosatlas van de Duurzaamheid. Een hele mooie aanwinst in een groeiende serie. Toch wel weer heel mooi om te zien hoe de mensen van de Bosatlas ook deels bekende data weer nieuw leven in weten te blazen met prachtige infographics en kaartbeelden. Natuurlijk heb ik er ook weer flink van geleerd. Zo wist ik helemaal niet dat we in Den Haag onder aan de kliko bungelen voor wat betreft afvalscheiding. Maar 14,5% van het huishoudelijk afval wordt hier gescheiden aangeboden. Koploper is Cuijk met 91,8%. Geen klein verschil lijkt me. Verontrustend is ook het verloop van de ontbossing van Borneo vanaf 1950. Dit zeker met de verhuizing van de Indonesische hoofdstad in gedachte. En ook al zijn we iconologisch lekker bezig met elkaar koploper te noemen, NL scoort laag op het percentage groene patenten. Vrijwel alle Europese landen scoren beter. Kijk in de preview van uitgeverij Noordhoff ook even naar de prachtige plaat over urban mining van metalen uit  smart phones. Uit 100 smart phones kan je genoeg goud halen voor één trouwring. Maar goed vaak heb je er dan weer twee nodig voor een gelukkig huwelijk. Voor de enthousiaste doe-het-zelverts onder jullie.... Nogal ten overvloede staat in de atlas dat zelf openbreken en materialen terugwinnen geen goed idee is. Het kan giftig zijn en levert weinig op.

 

KIS-seminar #Hoe dan? De IenW transities samen laten komen in de fysieke leefomgeving - aanmelden kan nog!

Martine Smit van de Gemeente Den Haag heeft vanuit de NSOB metropoolopleiding vijf weken stage gelopen bij KIS. Doel was te achterhalen hoe het toch komt dat men er in Utrecht in geslaagd is de drie IenW transities samen te laten komen in de plannen voor het Beurskwartier. Op basis van een reeks interviews heeft zij de succesfactoren in beeld gebracht. Vervolgens heeft zij gecheckt in hoeverre deze factoren levensvatbaar blijven onder de nieuwe ruimtelijke scenario's van het PBL. Voor bloglezers het unieke aanbod om bij het KIS-seminar aanwezig te zijn waar dit allemaal uit de doeken wordt gedaan met bijdragen van de collega's van de Gemeente Utrecht en de IenW-collega's van het programma Slimme en Gezonde Stad. Dit gaat plaatsvinden op maandag 11 november van 14.00-15.30 uur (inloop met koffie/thee vanaf 13.30 uur) Rijnstraat 8, Multipurpose Room tweede verdieping. Wees er snel bij en geef je  hier op . Vol = vol.