zondag 15 januari 2017

Gelezen: De kleine en niet de grote Laloux

Laatst de sterk ingekorte versie van Reinventing organisations van Laloux gelezen. Collega Karin vindt dat eigenlijk niet kies en zweert bij de 350 pagina's real stuff. Maar goed ik kan weer iets in haar achting stijgen als ik haar uitdaging aan ga aan te geven welke aspecten mij dan met name aanspreken. Deze keer geen mini-samenvatting van hoe Frédéric Laloux tot een nieuwe fase in de samenwerking tussen mensen en een organisatie gericht op zelfontplooing denkt te komen, maar een kleine selectie van min of meer direct toe te passen strategieën.  Daar komen ze: (1) iedere voorgestelde oplossing wordt aangenomen, tenzij iemand een principieel bezwaar heeft. (2) maak van alles een experiment; (3) advies vragen bij collega's is een plicht. Hoe ingrijpender het besluit hoe meer advies. Adviezen moeten serieus genomen worden, maar hoeven niet overgenomen te worden ( geen waterige compromissen); (4) deel alle informatie. Iedereen is beslisser en moet over alle informatie kunnen beslissen; (5) train op conflicthanteringsmethoden; (6) creer stilteruimtes op kantoor (is geen werkplek); (7) start een vergadering met een minuut stilte; (8) innovatie vindt niet plaats in het centrum of volgens plan, maar aan de randen en bij voortduring.; (9) maak van het saaie, zielloze kantoor met je collega's een plek om je thuis te voelen. Dat waren ze weer!


Innovatie: Onverwacht synchrone autotaal in het NRC

Vorige week het mooie interview met Maarten Hajer in NRC gelezen waarin hij aangeeft dat de overheid het langetermijnperspectief moet laten zien en dat er beelden nodig zijn die laten zien dat een post-fossiele samenleving veel aangenamer en succesvoller kan zijn. Hij noemt dan de marketing van Tesla als goed voorbeeld. Die spelen met een droom van een auto die uiterlijk nog best lijkt op een conventionele auto, maar van binnen 100% electrisch is. Dat die daarmee een punt heeft wordt in dezelfde krant in de Autotest helder. Nu heb ik echt helemaal niets met auto's, maar de colum Autotest van Bas van Putten lees ik toch regelmatig als guilty pleasure. De meer dan gezwollen autotaal van hem gaat het bombastische voorbij en is vaak uitermate grappig. In de weekendkrant van vorige week met Maarten Hajer, ging het in de Autotest over de eerste SUV van Tesla. Met daarin deze heerlijke alinea waarmee Maarten op zijn wenken wordt bediend:  'De electrische auto democratiseren, Musks uiteindelijke doel, wordt met zulke prijzen wel een lastig verhaal. Hij bevindt zich dan ook in een gevoelige spagaat. Hij moet zijn pioniers- en voorbeeldfunctie ook verkopen. Daarvoor grijpt hij zowel willens en wetens als noodgewongen terug op de versierpraktijken van de klassieke-auto-industrie; veel vermogen, acrobatische werktuigbouw die de spelende mens verzoent met de ecologische doelstelling. Musk is zakelijk genoeg om in te zien dat hij voor het herstellen van de ozonlaag wel eerst moet stempelen bij het genot-loket'. Laat die post-fossiele samenleving maar komen!


woensdag 4 januari 2017

Kennis: Leren van provincies - Zuid-Holland

Op 4 december schreef ik over 'Leren van het binnenland' en daar ben ik nu zelf maar eens mee begonnen door naar Friesland en Zuid-Holland te kijken. In Zuid-Holland denkt men gelijk onze SKIA-thema's Big Data en Exponentiële innovatie na over de maatschappelijke impact van technologische ontwikkeling. Zie hiervoor  https://www.zuid-holland.nl/overons/toekomstagenda/mint/. Achter de linkt komt veel interessante info te voorschijn o.a. Interviews met Taede en Willemieke maar ook een onderzoek met DRIFT.   Zuid-Holland heeft daarnaast ook mooie essays laten schrijven door oa Rini van Est (Rathenau) en Maurits Kreijveld. RIni schrijft samen met Jan Korsten een historisch perspectief op de impact van technologische ontwikkeling in Zuid-Holland. Hij gebruikt daarbij de voor mij nieuwe term 'chronocentrisme' - het idee dat we in de meest bijzondere periode uit de geschiedenis ooit leven. Dat schijnt nu welig te tieren. Een interessant essay dat het grote belang van een goede kennisinfrastructuur voor het op gang brengen van veranderingsprocessen beschrijft. Vooral de TUD is erg belangrijk geweest voor Zuid- Holland en heeft bijgedragen aan het ontstaan van bedrijfslaboratoria. Maurits bekend van zijn boek over de (macht van) digitale platformen waagt zich in zijn essay aan toekomstsbeelden. Deze keer geen assenkruizen maar drie toekomstbeelden met telkens twee scenario. Het eerste beeld is 'Zuid-Holland maakt het' met als scenario's business as usual consolidatie en schaalvergroting versus specialisatie en nichemarkten. Tweede beeld 'Energietransitie: benut de energie van burgers met als scenario's alles op hetzelfde energienetwerk en uiteenvallen van het energienetwerk in lokale grids. Derde beeld smart city: slimme burgers, slim bestuur? met als scenario's de burgermeester aan de knoppen versus burgers aan de macht. Uit dit alles worden natuurlijk ook een aantal conclusies en lessen gedestilleerd: (1) overheid moet komen tot duidelijke maatschappelijk gewenste en gedragen einddoelen en de precieze invulling aan de dynamiek van de markt over laten; (2) maak als overheid de digitale infrastructuren op het gebied van data, energie en mobiliteit voldoende toegankelijk voor kleinere spelers en burgers bijvoorbeeld door - in mijn eigen woorden - de rol van neutrale platformbeheerder op te pakken. Een rol gericht op een gedeelde technologische basis die ruimte bied voor wereldspelers, kleine spelers en burgers om toepassingen en innovaties rond maatschappelijke opgaven te ontwikkelen. 




donderdag 29 december 2016

Kennis: Leren van provincies - Friesland

Op 4 december schreef ik over 'Leren van het binnenland' en daar ben ik nu zelf maar eens mee begonnen door naar Friesland en Zuid-Holland te kijken. In Friesland heeft men gekozen voor een mooie eigen invulling van het werken met de Energieke Samenleving door de beleidscyclus aan te passen. In Zuid-Holland denkt men gelijk onze SKIA-thema's Big Data en Exponentiële innovatie na over de maatschappelijke impact van technologische ontwikkeling. Laten we eerst maar eens naar Friesland gaan. Daar hebben ze een prachtige website gebouwd www.beleidvandezetijd.frl die én boordevol staat met inspirerende handleidingen om beleid te maken, én voor iedereen toegangkelijk is, én die als het ware uitnodigt om zelf beleid te maken opdat de stap van publieksparticipatie naar overheidsparticipatie gemaakt kan worden. De auteurs zijn ook los gegaan bij het verzinnen van een aantal tips: (1) plan het onverwachte (...het duurt altijd langer); (2) vroege kritiek is beter dan late (... dus vroeg om input vragen); (3) als je het niet kunt uitleggen, mag je niet verkopen; (4) werk niet in fasen, maar in ronden; (5) houd je procesopzet flexibel; (6) zet belangen centraal, niet het algemeen belang; (7) zoom steeds in en uit; (8) spreek en denk niet voor anderen; (9) steel als de raven; (10) eensgezindheid is een rood lampje. Ik ga ze nog even spreken om eens te horen wie er al zoal gebruik maken van de site. 


Gelezen: Raam van Overton

In een verder ook heel goed geschreven boek 'Gratis geld voor iedereen' introduceert de De  Correspondent-schrijver Rutger Bregman het begrip 'Raam van Overton'. Nu ja introduceert, het was natuurlijk al eerder door Overton zelf bedacht, maar laat ik het zo zeggen, ik had er nog nooit van gehoord. Het zit zo: volgens Joseph Overton moet een politicus, als hij herkozen wil worden, binnen de grenzen van wat op dat moment redelijk en acceptabel is blijven. Daarbuiten wordt het onrealistisch of onredelijk gevonden. Zo'n raam kan overigens wel verschoven worden door radicaal ideeën te roepen om die daarna zelf of door anderen wat af te laten zwakken. Volgens Bregman zijn Trump en Wilders hier heel goed. Maar van uit een andere (politieke) hoek kan je bijvoorbeeld ook aan de zwartepiettendiscussie denken. De roetveegpiet past inmiddels zeker binnen het Raam van Overton. Best intrigerend om zo naar verschuivingen in de publieke opinie te kijken. In de rest van het boek schrijft Bregman overtuigend over het invoeren van het basisinkomen en over de verliezerssocialist die het Raam van zichaf ziet schuiven en alleen maar dingen bedenkt om het schuiven af te remmen en daarbij vergeet utopisch te denken en het verhaal van hoop en vooruitgang te vertellen. Intelligent boek, zeer de moeite waard.



vrijdag 23 december 2016

Gelezen: wetenschap als strijdtoneel

Mooi om juist in de week van het verschijnen van het RIVM rapport over rubbergranulaat op kunstgrasvelden, het Rathenau-rapport Wetenschap als strijdtoneel. Publieke controversen rond wetenschap en beleid te lezen. Ik kreeg dit rapport uit 2014 van één van de co-auteurs Geert Munnichs. Geert is één van de organisatoren van het wetenschapsbeleidcongres in Cork waar ik volgend jaar samen met Lilian ook een bijdrage aan lever. In dit zeer handzame rapport worden aan de hand van de analyse van zes casussen electromagnetische stralingen, HPV-vaccinatie, ondergrondse CO2-opslag , proefboringen schaliegas, klimaatrapporten IPCC en de EHEC bacterie en voedselveiligheid na een overzichtelijke 36 pagina's vijf conclusies getrokken en vier aanbevelingen gedaan. Laten we er even een paar langslopen: (1) een beroep op wetenschappelijke kennis volstaat niet als antwoord op publieke controversen. Dit komt omdat wetenschappelijke onzekerheden nooit helemaal weggenomen kunnen worden en omdat zorgen niet helemaal weg genomen kunnen worden door onderzoek; (2) wetenschap beschikt niet langer vanzelfsprekend over gezag. Dit komt wellicht ook omdat mensen steeds hoger opgeleid raken en omdat het op internet eenvoudig is voor iedere wetenschappelijke bewering een tegenbewering te vinden; (3) wetenschappelijke onzekerheden behoeven openheid. Onzekerheden ontkennen is dan ook een heel slecht idee. En beleidsmakers mogen experts niet vragen zekerheid te bieden die er niet is. Tijdens de IenM Kenniskamer van vorige maand bleek dat de ramingen van de Nationale Energieverkenning zeer breed geaccepteerd worden. Betrokken experts denken dat dit juist ook komt door de transparante wijze waarmee de betrokken kennisinstituten tot hun ramingen zijn gekomen. (4, 5) maatschappelijke partijen moeten vroeg betrokken worden bij de formulering van de Onderzoeksagenda en de maatschappelijke agenda. Bij maatschappelijke agenda moet je denken aan zorgen als waardedaling van huizen bij CO2 opslag.  Je kunt dan als overheid financiele compensatie toezeggen  als die daling zich daadwerkelijk voordoet. De vier aanbevelingen kunnen jullie foutloos bij deze conclusies bedenken. Maar dat is nog niet alles......er staat ook nog een interessante verhandeling in het rapport over het begrip 'good enough science'. Het idee is dat als er bij betrokken partijen voldoende vertrouwen bestaat in het besluitvormingsproces, ze sneller bereid zijn om een bepaalde mate van zekerheid als 'good enough' te aanvaarden. Nu zat er een RIVM'er in de begeleidingscommissie van dit Rathenau-rapport en dat draagt zeker bij aan mijn idee dat RIVM de conclusies en aanbevelingen goed tussen de oren had bij het rubbergranulaatonderzoek. Weerbarstig blijft natuurlijk dat het rubbergranulaatdossier in eens razend snel op de politieke agenda kwam na de Zembla-uitzending. Dan zou je gaan denken dat je in de praktijk sowieso te laat bent om conclusie (4,5) netjes eer aan te dien. De komende tijd zal moeten leren of het allemaal 'good enough' is geweest. 



zondag 11 december 2016

Kennis: Community of Practice -o-logie

Maandag een Community of Practice begeleid voor de collega's van DGB en RWS over vervanging en renovatie (....van bruggen en wegen).We mochten het niet over de Merwedebrug hebben, maar het was desalniettemin zeer nuttig. Mooie ruimte aan de Koninginnegracht en een open houding van RWS en DGB om wat van elkaar te leren in een omgeving waarin men elkaar normaal gesproken brieven stuurt. Voor mij een goede training voor de Community of Practice Kennis in het hart van beleid. Donderdag hebben we onder leiding van de CoP-begeleiders een mooie netwerkanalyse gedaan als startpunt voor de werving. Een mooie opbrengst al heb ik die van wege het privacy-gehalte wel wat gescrabbeld.