zondag 21 mei 2017

Kennis: Cork III: Transities verkopen met werkgelegenheid

Ook bij het werken aan de IenM transities is vaak sprake van de neiging de transitie ook als kans voor de NL werkgelegenheid en economie te zien. Dat was in Duitsland ook het geval bij het werken aan de Energiewende. In één van de presentaties van het Duitse Rathenau werd dit wat ontmaskerd. Zeker in het begin van het zonnepanelen-era was Duitsland écht koploper. Het was in 2005 zelfs zo bont dat meer dan 60% van het zonnepanelenvermogen op Duitse daken lag. Met de Duitse vraag stortte vervolgens ook de Duitse productie van panelen in. Nu zitten bijna alle producenten in China en verdient Duitsland alleen nog wat aan het verkopen van machines waarmee panelen gemaakt kunnen worden. Vanuit de verlies-aversiegedachte hemelen ze dit nog wat op, maar het staat allemaal niet in verhouding tot de hooggespannen verwachtingen voor de werkgelegenheid en al helemaal niet in verhouding tot wat die Wende gekost heeft. De moraal van het verhaal is dat je met gericht innovatiebeleid wel even kunt opbotsen tegen de race to the bottom geglobaliseerde wereldmarkt, maar dat je het op den duur toch aflegt tegen goedkope productielonen. Met misschien een uitzondering voor de merkenmarkt van statusverhogende artikelen. 


Kennis: Cork II: De consument in de circulaire economie

Het congres zelf was klein (160 deelnemers), vooral gevuld met aimabele studeerkamergeleerde en bij vlagen aangenaam inspirerend. Inspirerend was een presentatie over sociotechnical imaginaries (zeg maar wetenschappelijk vernantwoordde storytelling) door een meneer die later bleek beter viool te kunnen spelen dan te kunnen presenteren ( hij was er ééntje van het type bullets voorlezen). De inhoud deed me denken aan de oproep van Maarten Hajer om meer met beelden van de toekomst te doen. Al googelend kwam ik bij een artikel dat dit probeert te doen voor de circulaire economie (CE)  Daarin wordt overtuigend beargumenteerd dat huidige modellen van de CE tekort schieten in het begrip van consumptie en consumenten. De consument wordt bijna als een karikatuur van de "homo economicus" uitgebeeld. Tegelijkertijd echter wordt verondersteld dat de  de consument betrokken is bij de CE  en bereid is zich een radicaal gewijzigd consumentpatroon aan te meten normen. Maar zicht op de context waarin die veranderingen zullen moeten plaatsvinden blijft volledig ontbreken. Tijd voor sociotechnical imaginaries lijkt het devies. 

Kennis: Cork I: Vier toekomstscenario's voor de gerobotiseerde samenleving

Op weg naar het Technology Assessment Congres in Cork, Ierland zat ik in het vliegtuig min of meer naast Rini van Est (Rathenau, TUE). Ik kreeg gelijk een boek over de toekomst van de Robotica vergezeld van een boekreview in mijn handen gedrukt. Het boek wilde hij na 12 seconden al weer terug :-), maar de boekreview uit de Guardian ging ook al lekker diep op de materie in. In ieder geval voldoende om er een blogje aan te wijden. De toekomstscenariologie lijkt niet zo goed met sociale ontwikkelingen uit de voeten te kunnen. Vele van jullie hebben wel eens dat toekomstfilmpje uit de jaren zestig gezien waarin het computertijdperk van pak h'm beet 40 jaar later (vanuit het heden 10 jaar geleden) technologisch min of meer vrij accuraat wordt beschreven, maar waarin moeder de vrouw nog gewoon de hele dag in de keuken staat. In dit voorbeeld wordt te weinig sociale ontwikkeling voorzien. Vaak wordt echter ook te veel sociale ontwikkeling veronderstelt en utopeert de futuroloog vaak als van zelf naar een samenleving zonder hebzucht, maar met gelijkheid en overvloed. De futuroloog uit dit boek doet dat niet. Hij schets vier scenario's langs de assen 'gelijkheid - ongelijkheid' en 'duurzame energie in overvloed - fossiele energie'. Het best denkbare scenario, dat van gelijkheid en overvloed aan duurzame energie, is getiteld niet schrikken......communisme (maar dan zoals het bedoeld is). Het slechtst denkbare scenario is 'exterminism'. De rijken hebben zich achter muren teruggetrokken in een aangenaam deels kunstmatig gecreerd klimaat. De armen buiten de muren creperen al dan niet actief. Dat de rijken het toch fijn kunnen hebben zit hem in de foutieve veronderstelling dat extreme klimaatverandering menselijk leven als geheel onmogelijk maakt, terwijl het in de praktijk vooral een plaats- en geldafhankelijk probleem zal blijven, zo betoogt de auteur. Lees voor alle vier de scenario's vooral het volledige artikel.....of als je nog nieuwsgieriger bent geworden...het boek. 



zondag 14 mei 2017

Strategie: brief aan informateur over verkeersveiligheid

De site http://deformatiewijzer.nl/2017/03/31/brieven-aan-de-informateur/ bevat met alle brieven die aan de informateur gestuurd zijn een schat aan puntig opgeschreven standpunten over wat er volgens de brievenschrijvers in het regeerakoord moet. Zo stuurden 32 organisaties (oa ANWB, VNONCW, G4, SWOV enz) een brief over wat er wat hun betreft in het regeerakkoord miet over verkeersveiligheid. Mogelijke passages zijn: “Verbeteren van verkeersveiligheid is een nationale prioriteit.” en “Het aantal doden en gewonden moet fors worden teruggebracht, conform de doelstellingen voor 2020 met een dalende trend erna."  “Dit moet worden bereikt door: Een substantiële investering te doen in veiligere infrastructuur en beter onderhoud, met name op het onderliggend wegennet en fietsinfrastructuur; Gericht benutten van technologische en juridische innovaties; Evidence-based beïnvloeding van verkeersgedrag (o.a. minder afleiding);  Meer en slimmer handhaven; Meer systematische kennis over het ontstaan van ongevallen; Publiek – private samenwerking en financieringsconstructies.”. Nu is het natuurlijk niet aan mij om hier in het openbaar wat van te zeggen, maar mijn vrouw vond het in ieder geval behoorlijk schokkend om voor gelezen te krijgen dat in 10 jaar tijd het aantal staande houdingen door de politie met 3/4 is afgenomen. Zelf raakt ik behoorlijk enthousiast bij het idee om tot slimme combinaties van databronnen te komen voor ongevallenregistratie en oorzaakanalyse. Wellicht een geschikte SKIA Big Data pilot! 


Kennis: een dozijn lessen verandermanagement

Speciaal voor de lezers die niet bij IenM intranet kunnen of die het daar gewoon gemist hebben, mijn overzichtje van een dozijn lessen verandermanagement. Dat zit zo.....juni vorig jaar volgde ik het indrukwekkende Ben Tiggelaar-seminar Veranderen in één dag, Met de dia's en filmpjes die ik daar mee kreeg om de collega's bij te praten heb ik negen bijeenkomsten georganiseerd waaraan in totaal 147 IenM'ers hebben deelgenomen. Op de vraag welke inzichten van Ben Tiggelaar ga jij toepassen? kwamen veel verschillende antwoorden waar ik deze top 12 uit samengesteld heb. Met leuke filmpjes!

(1) Het begint met urgentie – de eerste stap en tevens meest vergeten stap bij veranderingen https://www.youtube.com/watch?v=0mHZ0VFv79s

(2) Sell the problemnot the solution – omdat de mens een hekel heeft aan verandering, is problematiseren van het heden de weg naar gevoelde urgentie voor verandering.https://www.youtube.com/watch?v=XF3sf7ZP8VU, vanaf 0 min 30 sec

(3) Niemand wil uitgerold worden – het concept van ‘eerst pilots, en dan uitrollen’ is fundamenteel fout voor alle veranderingen waarbij mensen hun gedrag moeten aanpassen. Participatie blijft essentieel.  https://www.youtube.com/watch?v=XF3sf7ZP8VU vanaf 6 min 20 sec)

(4) Stel  de hoogst haalbare doelen – het stellen van doelen motiveert en leidt tot creativiteit https://www.youtube.com/watch?v=OgeHxDnBpnY  vanaf 1 min 50 sec

(5) Noem het een experiment – als iets de weerstand weg neemt dan is het wel het samen doen van experimenten. https://www.youtube.com/watch?v=6ONyqajgPDY vanaf 15 min 00 sec)

(6) Zet de leermodus aan –  bij de prestatiemodus verdampt motivatie zodra de eerste fout gemaakt is. https://www.youtube.com/watch?v=OgeHxDnBpnY vanaf 8 min 50 sec

(7) Stapel evidence-based interventies – denk niet; “Wat is de allerbeste interventie?”, maar stapel bewezen interventies. https://www.youtube.com/watch?v=OgeHxDnBpnY  vanaf 6 min 55 sec

(8) Werk met grote teams van vrijwilligers – Luister naar de meester (John Kotter) en vermenigvuldig de voorgenomen veranderteamgrootte met 10, werk niet met een afvaardiging per organisatie-onderdeel maar alleen met vrijwilligers .https://www.youtube.com/watch?v=zX28Z_aAqX4&feature=youtu.be

(9) Beschrijf gewenst gedrag – Als je het niet voor kunt doen, kan je het ook niet nadoen. https://www.youtube.com/watch?v=sn2Wpbl6fYk

(10) Creëer psychologische veiligheid –niet de teamsamenstelling op basis van teamrollen, Management Drives of MBTI verklaren succesvolle teams, maar psychologische veiligheid. https://www.youtube.com/watch?v=xCfmg-1AuM0

(11) Voortgang als belangrijkste satisfier –Waardering  voelt goed, maar zichtbare voortgang motiveert het meesthttps://www.youtube.com/watch?v=NsMnFdmvBeQ  

(12) Zeg regelmatig: “Nu zijn we over de helft!” Steuntje in de rug voor veranderaars van Rosabeth Moss Kanter   Everything can look like a failure in the middle. Zeg regematig“Nu zijn we over dehelft!”. https://www.youtube.com/watch?v=biBnvbCFmJE  vanaf 2 min 30 sec.


zaterdag 13 mei 2017

Kennis: Afvalscheiding en gedrag

Woensdag mocht ik een ontzettend leuke workshop voorzitten in Utrecht over afvalscheiding op stations, in treinen, vakantieparken, hoogbouw en in ons eigen Ministerie. De organisatie was weer tot in de puntjes geregeld door Henny de Jong en Odette en Harm zorgden ervoor dat het met de gedragsinzichten helemaal goed zat. Verder was het bijzonder dat er meer mensen op kwamen dagen dan zich hadden opgegegeven (altijd een goed teken) en dat de één nog enthousiaster was dan de ander. Vanuit de letters van de zogenoemde DOE MEE tool van BIT (doorgronden, ontwerpen, experimenteren, monitoren en evalueren) werden ervaringen gedeeld op zoek naar rode draden. Die rode draden waren oa dat de voorzieningen voor afvalscheiding op orde moeten zijn, het belang van persoonlijke en sociale motivatie , kennis bij de mensen die tot scheiding aangezet moeten worden en het belang van preventie. Tja de afvalscheidingssituatie bij IenM zelf kan nog wel wat beter voor de verschillende rode draden. En dat is best een understatement als je bedenkt dat 8% van het afval in de bak restafval ook echt restafval is. Beschamend toch? Ik wijt dat maar even aan een vervelende combi van voorzieningen niet op orde en een lamlendige beleving van de andere rode draden. Een flink deel van het nep-restafval bestaat uit papier dat in de papierbak zou moeten maar die staat vaak een gevoelsmatig onoverbrugbaar end verderop in een andere gang. Dat lijkt me dominant een voorzieningendingetje. (Half)volle koffiebekers in de koffiebekerunit tjoepen vind ik vooral heel lullig voor de schoonmakers, maar om nou te zeggen dat er altijd een gootsteen in de buurt is van de afvalbakken.....Nou nee dat ook weer niet. Nog een geluk dat ik zelf van koude koffie houd. Ook ontdekt dat ik tot de 5% IenM'ers behoor, zei het pas sinds twee weken,  die weet dat de middengleuf in de prachtige Tulip-afvalbak voor gevouwen karton is.


zondag 7 mei 2017

Kennis: Fietstrilogie III

Jan van de Waard (KiM) leende mij twee boeken van de eerder aangehaalde Peter Peters. In De haast van Albertine neemt Peters de lezer in het hoofdstuk 'het recht van de snelste' mee naar de wereld van de fiets. Die blijkt op driekwartier varen van het vaste land al te bestaan en heet Schiermonnikoog. 'In de dorpskern van Schiermonnikoog heerst de fiets. Omdat bezoekers de auto op het vaste land moeten achterlaten wordt het straatbeeld gedomineerd door huurfietsen. Voorrangsborden, parkeervakken, middenstrepen, fietsstroken, verkeersdrempels, stoplichten, ....haaientanden en andere wegmarkeringen....ontbreken in het waddendorp. Op het vasteland is dit wel anders. In het tweede structuurschema verkeer en vervoer uit 1990 werd de fiets nadrukkelijk gepresenteerd als een manier om problemen van het groeiende autogebruik tegen te gaan. Dit kwam tot uitdrukking in het Masterplan Fiets uit 1991. Tussen 1986 en 2010 zou het aantal fiets kilometers met 30% moeten toenemen ten koste van autokilometers. De overigens zeer goed leesbare evaluatie uit 1998 laat  zien dat dit maar ten dele gelukt was. Voor veiligheid waren de resultaten overigens zeer positief en wie hoor je nu nog over fietsendiefstal? Maar ondanks het feit dat op tal van plaatsen de infrastructuur fiets vriendelijk was gemaakt werd er niet substantieel meer gefietst. Peters lijkt dat te wijten aan  - in mijn eigen woorden - dat ook bij het fietsvriendelijk ontwerp het recht van de snelheid bleef gelden. Het idee van de fietsstraat waar de auto te gast is lijkt daar vandaag de dag aan  tegemoet te komen al is niet iedereen daar blij mee. http://www.ad.nl/utrecht/niet-weer-een-fietsstraat-alsjeblieft~ac488505/